Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii , Otwarty dostęp

7 marca 2019

NR 5 (Luty 2019)

Dzieci mają głos

0 255

Wiek przedszkolny to czas odkrywania świata, zbierania doświadczeń, rozwijania i doskonalenia swoich umiejętności. Najważniejszym narzędziem poznawczym jest język. Pozwala on dzieciom myśleć, opisywać, wyrażać siebie i bez końca zadawać pytania: „Dlaczego?”, „Po co?”, czyli zaspokajać dziecięcą ciekawość.

Język jest motorem ich rozwoju. Kiedy go nie ma lub jest nieporadny i niezrozumiały, to dzieci doświadczają niepowodzeń, przeżywają frustrację, złość. Mają problemy z porozumiewaniem się.
Zdolności komunikacyjne są umiejętnościami kluczowymi. Wyposażenie dziecka w kompetencje, które skutecznie umożliwią mu komunikację, wywołają liczne zmiany w jego zachowaniu, wpłyną na rozwój sfery poznawczej, emocjonalnej, społecznej. Każda nowa umiejętność komunikacyjna jest impulsem do globalnego rozwoju dziecka. Mając pod opieką dziecko z trudnościami w porozumiewaniu się, nie zastanawiamy się, czy wspomagać jego umiejętności komunikacyjne przez wprowadzenie AAC (augmentative and alternative communication), ale skupiamy się na tym, jak to zrobić. Doskonałą techniką wspierającą rozwijanie kompetencji komunikacyjnych dziecka może być czytanie uczestniczące.
Czytanie uczestniczące (interactive reading/shared reading), nazywane również czytaniem interaktywnym, jest formą wspólnego czytania przez dorosłego i dziecko (użytkownika AAC), podczas którego dziecko nie tylko słucha i patrzy na tekst, ale także jest aktywne w możliwy dla siebie sposób. Podczas tej aktywności dziecko ma swobodę uczestniczenia w procesie czytania, co stymuluje jego myślenie, naukę języka, nowego słownictwa oraz ułatwia rozumienie i zapamiętywanie czytanego tekstu. 
W czytaniu uczestniczącym dziecko może wpływać na opisane zdarzenia. Wspólne czytanie dostarcza okazji do zastosowania lub doskonalenia umiejętności posługiwania się symbolami. Jest to wizualna forma instruktażowa. Osoba dorosła, czytając kolejne zdania, robi pauzę, aby użytkownik mógł np. dokończyć wyraz lub zdanie przez wskazanie na odpowiedni symbol na tablicy komunikacyjnej lub w książce komunikacyjnej, aktywowanie odpowiedniego pola w urządzeniu generującym mowę lub wykonanie gestu. Interaktywne czytanie służy ważnym celom: podnosi motywację do nauki czytania, dostarcza naturalnego kontekstu do posługiwania się symbolami, uczy umiejętności rozpoznawania symboli oraz generalizacji. Umożliwia doskonalenie funkcji komunikacyjnych – proszenia, odmawiania, komentowania, zadawania pytań, a także naukę nowych pojęć, tworzenia złożonych wypowiedzi. Zwiększa częstotliwość inicjowania komunikacji przez użytkownika AAC i rozwija naprzemienność działań (Light J.C. »1989«. Toward a definition of communicative competence for individuals using augmentative and alternative communication systems. Augmentative and Alternative Communication, Volume 5, 1989 – Issue 2, 137–144).
Technikę czytania uczestniczącego (tzw. interactive reading) opracowali Amerykanie, analizując przyczyny, dla których dzieci niemówiące i niepełnosprawne mają tak poważne kłopoty z nauczeniem się czytania i pisania w wieku szkolnym.
Czytanie uczestniczące to m.in. nauka słuchania, mówienia, czytania i pisania przez zabawę oraz aktywność dziecka, które obcuje ze światem wyrazów i liter.
Obcowanie z książką to świetna zabawa, która przynosi dzieciom radość. Zapraszamy do poznania, w jaki sposób dzieci aktywnie doświadczają, czytają, bawią się książką i uczą się języka. 
Nasze przedszkolaki mają poważne ograniczenia motoryczne i bardzo często nie używają mowy werbalnej, ale codziennie rano, używając gestów lub symboli graficznych, proszą nas: POCZYTAJMY!

CZYTANIE NA DYWANIE – czytanie na dobry początek dnia

Wczesnym rankiem, jeszcze przed śniadaniem, dzieci z różnych grup spotykają się na wspólnym czytaniu. To one decydują, co będą czytać. Najczęściej są to znane rymowanki, wierszyki, krótkie opowiadania z naszej AAC-owej biblioteki. Największą popularnością cieszą się książki z ruchomymi elementami, gdy można coś wysunąć, odsłonić, na coś nacisnąć i coś zadzwoni lub zaśpiewa. Dodatkową atrakcją są urządzenia wspomagające mowę typu Step-by-Step, BigMack, na które nagrywamy powtarzający się refren, odgłosy zwierząt, proste pytania, np. „Co to?”, „Kto to?”.
Dzieci biorące udział w „Czytaniu na dywanie” funkcjonują na zróżnicowanym poziomie umiejętności komunikacyjnych, mimo to czytają razem, wykorzystując swoje zasoby: 

  • wskazują obrazki,
  • przewracają strony,
  • wykonują gesty,
  • wciskają urządzenia,
  • korzystają z tablic lub własnych książek do komunikacji.

Uczą się słuchania, czekania na swoją kolej, odpowiadania na pytania, wyrażania emocji i dzielenia się nimi. Angażujemy je ruchowo, motywujemy, zachęcamy do wokalizacji i wypowiadania słów. 
To również dobry czas na naukę i doskonalenie gestów – znaków manualnych, które w naszym przedszkolu wprowadzamy równolegle z pierwszymi symbolami graficznymi. (fot. 1)

Ja i Ty – sesja czytania indywidualnego.
Z kim czytamy?

Czytamy ze wszystkimi dziećmi, uwzględniając ich możliwości poznawcze, komunikacyjne i ruchowe, bo książka jest dla każdego. 
Dla dzieci z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, nierozumiejących języka, przygotowujemy książki, które są źródłem doświadczeń zmysłowych. To książki z dużymi, prostymi ilustracjami w kontrastowych kolorach, połyskliwe, wyposażone w dodatkowe rekwizyty, zawierające elementy przestrzenne, o zróżnicowanej fakturze, wydające przeróżne dźwięki, nasączone zapachem itp. Dzieci mogą doświadczać takiej książki wszystkimi zmysłami. Uczą się używania książki, a my budzimy ich zainteresowanie jej zawartością. Razem manipulujemy, nazywamy przedmioty, obrazki. Jednocześnie zachęcamy dziecko do naśladownictwa dźwiękowego i wymiany wokalnej. Do tego wystarczy dodać prosty, rytmiczny, rymowany tekst czy powtarzający się na każdej stronie refren nagrany na urządzenie do wspomagania mowy, np. BigMack, który dziecko będzie przyciskało w odpowiednim momencie i zabawa gotowa!
Bawmy się wielokrotnie tą samą książką. Wielokrotność powtórzeń w tym samym kontekście uczy rozumienia znaczenia słowa.


 

Fot. 1. Książki z przedszkolnej biblioteki, wyposażone w symbole PCS, techniczne udogodnienia – rozdzielacze, zakładki, okienka


 

Fot. 2. Książki sensoryczne z rekwizytami mobilizującymi do wspólnego czytania

 

Innymi czytelnikami są dzieci, które rozumieją język i posiadają już podstawowy zasób słownictwa. Wiedzą, że osoby, rzeczy i czynności mają swoje nazwy. Koncentrują się na ilustracji, uczą się nowych słów, znaków, gestów, zadają pierwsze pytania. Dla nich organizujemy czytanie tak, aby mogły wzbogacać słownictwo, uczyć się przewidywania zdarzeń, zadawania pytań, prostego komentowania: „To jest śmieszne/nudne/smutne…”. Wybieramy książki, które zawierają proste dialogi i uczą dzieci respektowania zasad wchodzenia w rolę partnera rozmowy. Dzieci przez wielokrotne powtórzenia uczą się korzystać z indywidualnych pomocy do komunikacji.
Książki na tym etapie powinny zawierać prosty tekst bliski dziecku, stały, powtarzający się wers albo rymowany refren, który pojawia się w sposób regularny i przewidywalny dla dziecka. Może on zapowiadać to, co ma się wydarzyć na następnej stronie. Do każdej książki gromadzimy rekwizyty, które wzmacniają czytaną historię, ułatwiają rozumienie treści, koncentrują uwagę dzieci, uczą wyboru, dopasowywania i manipulowania obrazkiem, a przede wszystkim angażują manualnie. Rekwizyty inspirują dzieci do tworzenia nowych, własnych historii. (fot. 2)
Dziecko najczęściej stawiane jest w roli odpowiadającego na pytania. Konstruując książkę do czytania uczestniczącego warto tę rolę odwrócić, umieszczając w tekście stałe pytanie, które będzie budziło ciekawość małego czytelnika. Niech dziecko uczy się, że może pytać. Książki do czytania uczestniczącego zawierają symbole graficzne – pojedyncze słowa-klucze związane z czytanym tekstem, odwołujące się również do ilustracji. (fot. 3)
Taka konstrukcja książki uczy dziecko uważnego słuchania tekstu, przewidywania i planowania, w którym momencie ma się ono włączyć aktywnie w proces czytania, np. odtwarzając refren na komunikatorze czy zadając pytanie. Dziecko wzmacnia swoje kompetencje komunikacyjne przez kontrolowanie sytuacji.
Dzieci lubią nie tylko czytać, ale również tworzyć książki, które potem mogą zabrać ze sobą do domu. Sposobów na zrobienie własnej książki jest wiele, a jednym z nich są „Historie bez Słów”. Są to książki oparte na ulubionych tematach dziecięcych rozmów, do których wspólnie wybieramy i kolorujemy ilustracje, możemy dodać zdjęcia i rysunki. Taka książka jest bliska dziecku i motywuje je do „czytania”, chociaż nie zawiera jeszcze tekstu. Książka zbudowana z samych obrazów pozwala, aby to dziecko wypełniło ją swoją treścią. Używając wyobraźni i odnosząc się do własnych przeżyć, razem z dorosłym szuka i uczy się słów tworząc opowieść.
Dziecko, które posiada już swój system porozumiewania się i używa osobistych pomocy do komunikacji, nadal potrzebuje nowych doświadczeń językowych i komunikacyjnych, aby uczyć się rozumienia czytanego tekstu, tworzyć konstrukcje zdaniowe, skupiać się na wyrazach i literach. Dla tej grupy tworzymy książki z całymi zdaniami piktogramowymi. Dzieci mogą dokańczać wersy rymowane odpowiednim słowem/znakiem, mogą czytać całe wiersze lub opowiadania zapisane symbolami. (fot. 4)
Pamiętajmy! Nigdy nie rezygnujemy z klasycznego, drukowanego tekstu! Symbole nie mają go zastępować tylko ilustrować, tak byśmy mogli się do niego odwoływać podczas czytania. Nie pomijajmy również ciekawej, motywującej grafiki, pamiętając, że każda książka dla dzieci zawiera obrazki, do których zaglądają w pierwszej kolejności. Symbole graficzne nie są ilustracjami i ich nie zastępują.
Aby rozpocząć dobrą sesję czytania uczestniczącego, musimy zadbać o odpowiednie przygotowanie środowiska. 
Wybierz odpowiedni czas i miejsce – spokojne, w...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy