Dołącz do czytelników
Brak wyników

Artykuł sponsorowany

18 listopada 2022

Osoba dorosła z niepełnosprawnością intelektualną i ASD a potrzeba autonomii
Jak kształtować autonomię osób z niepełnosprawnością sprzężoną?

0 58

Dorosłość jest wyjątkowym i często wyczekiwanym okresem przez dzieci oraz nastolatki i nastolatków. Równocześnie napawa ona lękiem zarówno osoby z niepełnosprawnością, jak i te bez niepełnosprawności, a także ich bliskich. Czas ten bowiem obfituje w wiele wyzwań oraz przygotowuje do pełnienia licznych funkcji.

Niezależnie od poziomu wymagającego wsparcia innych osób, decydowanie o sobie jest motywujące do podejmowania działań. Ważne jest pozostawienie dorosłym osobom z niepełnosprawnością sprzężoną przestrzeni na wybór, wyrażanie swojego zdania oraz decydowanie o organizacji swojego czasu. Bez względu na rodzaj czy stopień niepełnosprawności wzrasta potrzeba dążenia do autonomii w czasie wkraczania w dorosłość. Niezbędne staje się doskonalenie szeroko rozumianej samodzielności w domu czy poza nim, w obecności innych osób oraz kiedy zostają sami. Aby ułatwić i zaplanować działania terapeutyczne mające na celu kształtowanie wymienionych wyżej umiejętności, warto skorzystać z materiałów terapeutycznych Eduterapeutica Lux Niepełnosprawność intelektualna i ASD. Poruszają one codzienne kwestie dotyczące wizyty u lekarza, wyjścia do kina czy załatwiania spraw w urzędzie.
 


Studium przypadku Pana Stanisława, ucznia szkoły przysposabiającej do pracy:

Pan Stanisław jest młodym, wysokim i dobrze zbudowany mężczyzną. Ma 23 lata, jest osobą aktywną fizycznie o wielu zainteresowaniach. Jest dorosłym człowiekiem ze sprzężoną niepełnosprawnością. Już we wczesny dzieciństwie zdiagnozowano u niego spektrum zaburzeń autystycznych. Dodatkowo wraz z wiekiem pojawiła się niepełnosprawność intelektualna.

Mężczyzna jest bardzo towarzyski, chętnie nawiązuje kontakty z innymi. Zwraca szczególną uwagę na imiona i nazwiska oraz inne szczegółowe informacje, które bardzo dobrze zapamiętuje. Podczas zajęć często zadaje i odpowiada na pytania. Zdarza się, że wyzwaniem okazują się kontakty, które wymagają znajomości pewnych norm społecznych i zasad kultury.

Przykład:

Zdarza nam się pracować z osobami z niepełnosprawnością sprzężoną, które bardzo ochoczo i otwarcie dzielą się swoimi spostrzeżeniami i opiniami. Ludzie ci często jednak są oceniani przez osoby neurotypowe jako „niekulturalni” z powodu bezpośredniego zwracania się do rozmówców (bez brania pod uwagę ich wieku czy wykonywanego zawodu) oraz poruszania drażliwych tematów. Znajomość niepisanych zasad w społeczeństwie bywa zatem często problematyczna. W tym miejscu warto wspomnieć, że bardzo korzystne jest zapoznanie osób, z którymi współpracujemy, z gotowymi sformułowaniami, z których będą mogli skorzystać podczas rozmowy np. z osobą starszą czy sposób zachowania się w urzędzie, bibliotece czy przychodni. Specjalnie przygotowane frazy czy zachowania są zatem bardzo pomocne, gdyż dają osobom z niepełnosprawnościami gotowe narzędzie, a także podbudowują ich pewność siebie w konkretnych sytuacjach.

Pan Stanisław w czasie wolnym lubi biegać oraz skakać na trampolinie. W domu posiada pokaźną kolekcję puzzli, gier planszowych, filmów i maskotek. Czas wolny spędza, układając kilkusetelementowe puzzle czy grając w gry planszowe z uwzględnieniem zasad (również tych złożonych). Przyjemność sprawia mu chodzenie na zakupy do pobliskiego sklepu, w którym kupuje swoje ulubione przekąski. Chętnie również odbiera paczki z miejscowego paczkomatu.
 


Przykład:

Współpracując ze starszymi nastolatkami oraz z osobami dorosłymi, dobrą praktyką jest umożliwianie i tworzenie sytuacji, w której osoby te mają szansę wykazać się samodzielnością. Szczególnie jeśli chodzi wykonywanie obowiązków przypisywanych właśnie osobom dorosłym. Jest to bardzo istotne podczas poszerzania swojej autonomii przez osoby ze sprzężonymi niepełnosprawnościami. Na uwagę zasługuje również podejmowanie się różnych ról społecznych, np. roli konsumenta czy petenta. Pan Stanisław bardzo lubi kupować stacjonarnie czy odbierać zamówione wcześniej paczki. Ciekawym pomysłem jest doskonalenie umiejętności kupowania różnych produktów. W tym celu wcześniej proponujemy poznać i doskonalić takie umiejętności, jak: tworzenie listy zakupów, wybór odpowiedniego sklepu czy produktów.

Bardzo ważne dla Pana Stanisława są liczne rutyny, dzięki którym czuje się bezpiecznie. Mężczyzna ma stałe ulubione posiłki, godziny dodatkowych zajęć, miejsca odkładania przedmiotów. Trudność sprawiają mu nieplanowani goście czy wyjścia. Pan Stanisław źle znosi nagłe zmiany, podczas zajęć bezpiecznie czuje się na swoim miejscu w sali, które niechętnie zmienia. Mężczyzna w sytuacjach, które są dla niego wyzwaniem, nieraz przejawia zachowania trudne dla siebie i otoczenia. Pomocne okazuje się znalezienie w znanym otoczeniu, krótka przerwa (podczas której może porozmawiać ze znanymi mu osobami). Mężczyzna w ostatnim czasie nauczył się również mówić o swoich emocjach, takich jak złość, prosząc terapeutę o ulubioną muzykę, masaż czy sakwę, która pozwala ostudzić emocje.

Przykład:

Nieoczekiwane zmiany wynikające bardzo często z przyczyn, na które nikt nie ma wpływu wywołują niepokój, obniżając zarazem samopoczucie. Zdarza się, że dochodzi do przerwania czynności, odwołania wydarzenia czy zmiany w planie dnia, która powoduje silny sprzeciw w postaci ucieczki czy innych zachowań kontekstowo niepoprawnych. Zachowanie takie jest bardzo problematyczne, a czasem trudne dla osoby z niepełnosprawnością oraz osób najbliższych. Jednym z celów terapeutycznych będzie zatem doskonalenie umiejętności planowania oraz wprowadzania zmian we wcześniejszych ustaleniach. Dobrze sprawdza się prowadzenie kalendarza, w którym możliwe jest zapisywanie dziennych planów oraz wprowadzanie do nich zmian. Coraz częściej można również korzystać z kalendarzy w wersji elektronicznych, których treść mamy możliwość zmieniać nawet bez długopisu (coraz częściej osoby z niepełnosprawnością posiadają swój własny telefon komórkowy/tablet). Najlepiej takie plany tworzyć rano (na cały aktualny dzień albo wieczorem na cały następny). Dla osób, które potrzebują dużego wsparcia, a długie plany nie będą spełniały swojej funkcji, proponujemy ich krótką wersję z dwoma lub trzema aktywnościami (teraz: obecna aktywność i później: przyszła aktywność). Czasami jedna czynność bywa bardzo skomplikowana, szczególnie na początku oraz w trakcie jej nauki, dlatego w publikacji Eduterapeutica Lux Niepełnosprawność intelektualna i ASD oddajemy w Państwa ręce gotowe instrukcje, które będą wsparciem podczas takich czynności, jak: ubieranie się, mycie się, mycie włosów, golenie się czy zmiana podpaski.
 


Istotnym elementem w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną i ASD jest planowanie też wycieczek. Projektowanie wydarzeń daje poczucie bezpieczeństwa i sprawczości. Tematyczne karty pracy (np. kino, basen, fryzjer), które można znaleźć w pakiecie Niepełnosprawność intelektualna i ASD będą interesującym wprowadzeniem do tematu oraz umożliwią przygotowywania do wyjścia. Osoba będzie miała okazje zapoznać się z miejscem, osobami, przedmiotami czy narzędziami, które zobaczy podczas wycieczki. W publikacji znajdują się karty pracy, które dotyczą środków transportu, znaków drogowych, tablic przyjazdów/odjazdów tramwajów i pociągów. Możliwość zaplanowania swojej podróży, ustalenie środka transportu oraz zapoznanie się z rozkładami jazdy zwiększa poczucie autonomii. Dodatkowo publikacja zawiera listy zakupów, które można wykorzystać podczas wyjścia do sklepu. Atrakcyjna może okazać się możliwość zaznaczania odwiedzonych miejsc na planszy do gry planszowej W mieście.
 


Podczas rozmów z nauczycielami/terapeutami rodzice osób z niepełnosprawnościami informują o trudnościach podczas wyjść do fryzjera czy stomatologa. Przed odwiedzeniem specjalisty warto skorzystać z materiałów dydaktycznych zawierających przybory i narzędzia używane przez fryzjerkę, barbera czy stomatologa.

Eduterapeutica Lux Niepełnosprawność intelektualna i ASD doskonale sprawdzi się w pracy terapeutycznej z nastolatkami oraz dorosłymi osobami z niepełnosprawnością sprzężoną. Pakiet zawiera karty o różnym stopniu trudności, które pozwolą na wprowadzenie do tematów, takich jak np.: kino, basen, urząd, biblioteka czy przychodnia. Atutem publikacji jest gra planszowa, która stanowi podsumowanie wszystkich kart pracy. Informację na temat pakietów dostępne są na stronie www.eisystem.pl
 

Przypisy