Dołącz do czytelników
Brak wyników

Artykuł sponsorowany

9 czerwca 2022

Trening uwagi słuchowej Metodą Tomatisa® – przykłady zastosowania u osób ze spektrum autyzmu

0 58

Metoda Tomatisa®, inaczej – trening uwagi słuchowej, to stymulacja neurosensoryczna poprzez wykorzystanie ucha i dźwięków. Stworzona została przez Alfreda Tomatisa (1920–2001) – francuskiego otolaryngologa, który ogromną część swojej działalności zawodowej poświęcił na badanie zależności istniejących między uchem i głosem, w szerszym ujęciu między słuchaniem a komunikacją. Odkrył, że przy pomocy odpowiedniego treningu słuchowego można skutecznie eliminować nie tylko zaburzenia głosu, ale także inne zaburzenia – zarówno w sferze somatycznej, jak emocjonalnej i językowej – oraz że zmiany uzyskane w trakcie takiej symulacji są trwałe. Technicznie jest to trening mikromięśni ucha oparty na kontraście percepcyjnym, gdzie barwa i intensywność nagrania muzycznego są modyfikowane na przemian bez wpływu na rytm i melodię. Te kontrasty mają zaskakiwać ucho i mózg, powodując większą uważność na bodźce.

W praktyce Metoda Tomatisa® polega na słuchaniu określonej muzyki (Mozart, chorały gregoriańskie, walce Straussa, marsze) odpowiednio przetworzonej przez urządzenie zwane „uchem elektronicznym”, za pomocą słuchawek uwzględniających przewodnictwo kostne. W treningu wykorzystuje się też nagrania głosu matki oraz pracę z własnym głosem przy użyciu mikrofonu. Głos matki wykorzystuje się zwłaszcza w pracy z osobami, które mają poważne problemy w komunikacji i adaptacji społecznej. Wśród nich są dzieci i nastolatkowie ze spektrum autyzmu.

Trening odbywa się w kilku etapach (najczęściej trzech). Zazwyczaj jeden etap to 14 dni po około półtorej godziny dziennie stymulacji poprzez słuchanie muzyki (faza bierna) lub praca z mikrofonem (faza aktywna). Można pracować w gabinecie specjalisty lub wypożyczyć sprzęt do domu. Dokładna liczba sesji, długość trwania oraz zawartość jest dopasowywana do potrzeb i możliwości danej osoby.

Ucho odbiera i wysyła informacje do struktur mózgu, zaangażowanych w różne funkcje: ruchowe, językowe, pamięć, uwagę i emocje. To wyjaśnia, dlaczego Tomatis® jest skuteczny w wielu sferach, które wydają się odmienne od siebie. Obszary zastosowania to: trudności w uczeniu się (dysleksja, problemy z zapamiętywaniem), zaburzenia mowy, zakłócenia uwagi, zakłócenia w komunikowaniu się, trudności motoryczne, trudności emocjonalne, zaburzenia integracji sensorycznej, ADD, ADHD oraz spektrum autyzmu.

Jest to metoda wspomagająca, która nie zastąpi innych profesjonalnych terapii (pedagogicznej, logopedycznej, psychoterapii), ale może przyspieszyć ich działanie. Trening uwagi słuchowej (długość trwania, zawartość, intensywność) zawsze przygotowuje się dla konkretnej osoby.

W celu zilustrowania możliwego przebiegu terapii oraz jej efektów przedstawiam poniżej przykłady pracy z dwójką dzieci posiadających diagnozę spektrum autyzmu.

  1. Tomek w wieku 7 lat. Chłopiec niemówiący (bez sukcesów wdrażany do korzystania z komunikacji alternatywnej), nadruchliwy, bez kontaktu wzrokowego. Nie był zainteresowany ludźmi, nie wchodził w interakcje. Nadwrażliwość na bodźce słuchowe, dotykowe (najchętniej chodził rozebrany, nie dawał nakładać sobie nic na głowę). Pobudliwy (reagował agresją, bił, kopał członków rodziny, rzucał przedmiotami). Metoda Tomatisa® została polecona przez logopedę jako sposób na poprawę komunikacji (rodzice mieli nadzieję na wywoływanie mowy). Oprócz logopedy chłopiec był pod opieką fizjoterapeuty ze względu na wzmożone napięcie mięśniowe. Początkowo nie pozwalał nałożyć sobie słuchawek. Przeszedł pięć etapów treningu w schemacie zakładającym progresywną stymulację dopasowaną do możliwości chłopca. Trening rozpoczął od 10 minut dziennie, wydłużając do 40 minut dziennie w pierwszym etapie. W kolejnych czterech słuchał do 60 minut dziennie. Efekty: zaczął akceptować ubranie, w tym nakrycia głowy (kaptur, luźna czapka), zmniejszyły się wybuchy złości i zachowania agresywne. Nie udało się wywołać mowy, ale chłopiec zrobił bardzo duże postępy w komunikacji alternatywnej (w trakcie, gdy np. rodzice rozmawiali potrafił przyjść z adekwatnym do tematu rozmowy obrazkiem i włączyć się do rozmowy, komunikował swoje potrzeby). Pojawiła się reakcja na imię.
     
  2. Krzyś w wieku 10 lat. Uczeń 4. klasy szkoły podstawowej. Trafił na terapię w wieku 8 lat. Mówił w sposób monotonny, głośno. Niezainteresowany kontaktem z innymi. Nie reagował na polecenia. Wycofany, w stresie (np. spowodowanym nową, nieznaną sytuacja) zamykał się w sobie, odmawiał współpracy. Brak kontaktu wzrokowego. Nadwrażliwość na dźwięki. Po diagnozie w PPP skierowany do szkoły specjalnej, gdyż wynik w teście inteligencji wskazywał na upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (wynik nie odzwierciedlał możliwości poznawczych chłopca, który nie podjął współpracy z osobą wykonującą badanie). Chłopiec regularnie uczestniczył w TUS. Przeprowadzonych zostało sześć etapów treningu, wykorzystane zostało nagranie głosu matki, w piątym i szóstym etapie zastosowano fazę aktywną, czyli pracę z mikrofonem. Efekty: już po pierwszym etapie zmniejszyła się nadwrażliwość na dźwięki. Chłopiec wyciszył się i chętniej chodził do szkoły, gdzie wcześniej było dla niego za głośno. Poprawiła się intonacja oraz zmniejszyła głośność wypowiedzi. Dłuższy kontakt wzrokowy. Szybciej reagował na polecenia, nawet jeśli nie były kierowane bezpośrednio do niego. Zaczął wykazywać zainteresowanie rówieśnikami. Odważył się na samodzielne robienie drobnych zakupów. Ponowny test w PPP wykazał iloraz w normie intelektualnej, Krzyś tym razem wziął aktywny udział w badaniu.

Powyższe przykłady ilustrują, że choć efekty treningu uwagi słuchowej mogą się różnić, to pracując z osobami ze spektrum autyzmu niemal zawsze obserwujemy poprawę w obszarach istotnych dla ich lepszego funkcjonowania, czyli w relacjach z innymi, komunikacji, czy w umiejętnościach społecznych. Trening pomaga też w regulacji emocji czy w zminimalizowaniu zaburzeń integracji sensorycznej, zwłaszcza w połączeniu z terapią SI. Zaletą Metody Tomatisa® jest także możliwość przygotowywania indywidualnych programów, o zawartości i intensywności dopasowanej do jednostki. To szczególnie ważne przy pracy z osobami neuroatypowymi, których objawy mogą mieć bardzo zróżnicowany charakter oraz których układ nerwowy jest delikatny. Jest to terapia, która wymaga czasu, czasem wytrwałości, ale rezultaty zachęcają do jej stosowania.

Certyfikowana Metoda Tomatisa®, www.tomatis.com

Przypisy