Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

13 grudnia 2018

NR 4 (Grudzień 2018)

„Senso Paka” budowanie relacji przez stymulację polisensoryczną

0 22

Rozwój dziecka bywa obarczony licznymi wyzwaniami. Poszukujemy wtedy sposobów na ułatwienie komunikacji i wzrastania. Program „Senso Paka” wyrasta z potrzeby terapeutów i rodziców, by zapewnić możliwie najlepsze warunki. Uwzględnia wrażliwość uczestników, poziom rozwoju dziecka i świadomości dorosłego, a także ich aktualną kondycję. Jednocześnie jest obarczony ryzykiem, że szansa ta pozostanie niewykorzystana. Na czym polega to napięcie? Dlaczego mowa o ryzyku?


„Senso Paka” jest propozycją ustrukturalizowanych zajęć stymulacyjnych dla dzieci i dorosłych z zaburzonym funkcjonowaniem zmysłów. Można by umieścić ją na jednej półce z „Dotykiem i komunikacją” Knill’ów i brytyjskim TacPac’iem. Od 2010 roku trafia do domów prywatnych i gabinetów terapeutycznych, szkół i ośrodków dla osób z głęboką i głębszą niepełnosprawnością intelektualną, ośrodków wczesnej interwencji, Domów Pomocy Społecznej oraz tam, gdzie przebywają osoby z zaburzeniami neurologicznymi. Tworzyłam ją w duchu pedagogiki zabawy.

Gdyby pokusić się o ujęcie programu „Senso Paka” w kilku hasłach, byłyby to:

  • niedyrektywna zabawa,
  • zabawa dotykowa, muzyczna, ruchowa,
  • forma komunikacji,
  • aktywna interakcja budująca bezpieczną relację,
  • optymalna stymulacja polisensoryczna.
    (Fot. 1)

Opierając się na trzech zestawach składających się z płyty CD, zindywidualizowanych przedmiotów do stymulowania oraz karty obserwacji, a także platformy rezonansowej odbywają się około 20-minutowe spotkania. Na podstawowym poziomie „Senso Paka” polega na polisensorycznych stymulacjach odbywających się na tle odpowiednich dźwięków i muzyki. Sekwencje zostały starannie dobrane, tak aby zapewnić różnorodność stymulacji. Każda sesja kończy się wyciszającą muzyką.

Struktura, pojawiająca się dzięki nagraniom, zapewnia przewidywalność i bezpieczeństwo zarówno dziecku, jak i terapeucie. Przez dotyk, ruch i muzykę oraz dostosowanie stymulacji do możliwości percepcyjnych odbiorców stanowi ważny element wspierający rozwój funkcji poznawczych.
„Senso Paka” pozwala na prowadzenie zajęć indywidualnych i grupowych.

Zanim włączymy odtwarzacz, istotne jest, by terapeuta zadbał o ciszę i przestrzeń oraz zapewnił bezpieczeństwo i przewidywalność.

Struktura zajęć wygląda następująco:

  • Zapowiedź, a po niej 30 sekund dźwięku. Jest to czas na to, by pozwolić uczestnikowi dotknąć przedmiotu, którym będzie stymulowany/a. Przykładowo, po zapowiedzi „teraz będę Cię wachlować”, podajesz/naprowadzasz rękę/, czy też ujmując rękę uczestnika, powalasz mu poznać dotykiem wachlarz. Następnie rozpoczyna się stymulacja dotykowa. Dźwięk i jego tempo pozwolą uczestnikowi przygotować się do doznawania stymulacji właściwej.
  • 4 minuty muzyki, a potem 30 sekund ciszy. Muzyka wspiera i nadaje rytm ruchom podczas stymulacji. Następująca po niej cisza to czas, by wypełnić kartę obserwacji.
  • Cykl ten powtarza się aż do momentu, w którym po zapowiedzi: „a teraz odpoczniemy”, gra wyciszająca muzyka.

Na początku warto przeprowadzać sesje 2–3 razy w tygodniu. Dowiemy się, czego dany uczeń/podopieczny potrzebuje, co lubi, czego nie lubi, do czego musi się nieco dłużej przyzwyczajać. Z czasem zacznie rozpoznawać muzykę i przedmioty używane do stymulacji i dzięki temu będzie bardziej swobodny w komunikacji, zabawie i przyjmowaniu oferowanej stymulacji. Dzięki kartom obserwacji dołączonym do programu, mapowaniu ciała i innym technikom obserwacyjnym „Senso Paka” pozwala na wnikliwą obserwację i analizę uczenia się przez zmysły. Jej walor diagnostyczny ma charakter funkcjonalny, a obserwowane zachowania możemy mierzyć jakościowo i ilościowo. Pomaga to terapeucie/rodzicowi zaplanować pracę zakresu odwrażliwiania lub dowrażliwiania, rozwijania kompetencji poznawczych i komunikacyjnych. 

Będąc wierną zasadzie podążania za aktywnością dzieci biorących udział w „Senso Pace”, udało mi się wyodrębnić kilka metod jej użycia. W aspekcie korzystania z nagrania są trzy sposoby. Pierwszy – tradycyjny, polega na przejściu po kolei przez cały program. Drugi – dla tych, którzy już odbyli kilka sesji lub chcemy ich wesprzeć w umiejętności komunikowania wyboru – puszczamy preferowane przez dziecko fragmenty. Trzeci sposób, gdzie jedynie dziecko jest odpowiedzialne za włączanie nagrania, działa na zasadzie „zaskocz mnie”. W tej opcji nikt nie wie, który utwór zabrzmi, ale kontrola oddana dziecku jest dla niego gwarantem poczucia bezpieczeństwa.

Zestawy do stymulacji również dają rozmaite możliwości. Tradycyjnie – pracujemy w parze terapeuta/rodzic – dziecko/podopieczny, mając jeden zestaw. Inną opcją jest zabawa z dwoma zestawami pozwalającymi na jednoczesne, wzajemne głaskanie się i dotykanie.

Z relacji osób pracujących w ośrodkach, które korzystają z „Senso Paki”, wynika, że ma ona dla niech następujące walory dodatkowe:

  • pomoc w ustrukturalizowaniu dnia,
  • pomoc w zrozumieniu i pracy z zachowaniami dawniej określanymi jako „niepożądane”,
  • materiał do zajęć integracyjnych,
  • pomoc dla terapeutów niepewnych i początkujących w swej pracy,
  • pomoc wygodna do zajęć niezaplanowanych, takich jak zastępstwo.

Poza aspektami, o których zaraz wspomnę, kluczowe jest, by terapeuta/rodzic rozpoczynający pracę programem „Senso Paka” sam był w dobrej kondycji, miał ochotę na kontakt i zabawę z dzieckiem i przede wszystkim pracował w paradygmacie niedyrektywności. Hanna Olechnowicz (1997) pisze: „Każda żywa istota wyposażona jest (…) w instynkt, który dyktuje, co przyjąć, a co odrzucić. Uznajemy, że instynktami trafnie kierują się zwierzęta. Rzadziej godzimy się z tym, 
że dziecko – także upośledzone, „wie”, jaki pokarm dla rozwoju jest dla niego w danej chwili pożywny i strawny. Zafascynuje się zabawą, która wychodzi naprzeciw jego potrzebom rozwojowym w t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy