Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

22 czerwca 2018

NR 1 (Czerwiec 2018)

Studium przypadku – perspektywa nauczyciela

0 475

Zosia, 12-letnia dziewczynka, jest dzieckiem z niepełnosprawnością, uczennicą klasy IV integracyjnej w szkole podstawowej ogólnodostępnej. Posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność ruchową.

Diagnoza

Zespół specjalistów na podstawie przeprowadzonych badań, obserwacji dziecka i wywiadu z rodzicami dokonał analizy i uzyskał informacje o możliwościach rozwojowych i potencjale dziewczynki. 

Zosia od urodzenia jest pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Z informacji uzyskanych od rodziców wynika, że cały okres ciąży przebiegał prawidłowo. W drugim tygodniu życia u dziecka pojawiła się stopa płasko-koślawa i wiotkość kończyn. Rozpoczęto wówczas rehabilitację. Przed upływem miesiąca u dziecka zauważono
rozszczepienie podniebienia. W pierwszym roku życia u dziewczynki pojawiły się nieprawidłowości i zaburzenia, które trwają do dzisiaj. Zosia jest dzieckiem z opóźnionym rozwojem psychoruchowym. Ma problemy z utrzymaniem równowagi, niestabilny chód i obniżone napięcie mięśniowe. 

Na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych stwierdzono, że dziewczynka posiada zdolności poznawcze na poziomie, co najmniej przeciętnym dla wieku. Jednak rozwój Zosi przebiega bardzo nieharmonijnie, zaś niepełnosprawność ruchowa znacznie utrudnia jej funkcjonowanie przy wykonywaniu codziennych czynności. Duże problemy pojawiły się w sytuacji zadaniowej, niemniej jednak wykonała zadania testowe mieszczące się w przewidzianych dla wieku ograniczeniach czasowych i wymogach testowania, a uzyskany wynik mieści się w przedziale wyników przeciętnych.

Jakie są możliwości i potencjał Zosi w różnych obszarach jej funkcjonowania?

Sfera poznawcza i zmysły

Mocne strony Zosi to rozumowanie pojęciowe i pamięć słuchowa. Dziewczynka posiada zdolność do przechowywania przez dłuższy czas oraz przetwarzania informacji reprezentowanych w systemie werbalnym oraz umiejętność ich klasyfikacji na poziomie górnej granicy wyników przeciętnych dla wieku. Na tym samym poziomie ma pamięć wzrokowo-przestrzenną (w zakresie zapamiętywania informacji obrazowych), pamięć fonologiczną (w zakresie zapamiętywania i prawidłowego odtwarzania kolejności głosek w wyrazach) oraz rozumowanie przestrzenne (dotyczy przetwarzania informacji reprezentowanych w systemie obrazowym, wyobrażeniowym). Wysokie wyniki uzyskała w próbach oceniających pamięć i percepcję słuchową.

U Zosi zdiagnozowano wadę wzroku, ograniczenie ruchomości gałek ocznych i zez. U dziecka występują zaburzenia integracji sensorycznej, duża rozpraszalność uwagi i trudności z wyhamowaniem własnej aktywności.

Wyniki badań pedagogicznych wskazują na dobrze opanowaną technikę czytania i dobre rozumienie tekstu. Zosia uwielbia czytać książki. Posiada zdolność poprawnego rozumowania na materiale obrazkowym i werbalnym. 

Dziewczynka na niskim poziomie ma opanowaną uwagę selektywną, czyli posiada małą zdolność do świadomego kierowania uwagi na to, co jest istotne, podczas aktualnie wykonywanego zadania, z jednoczesnym ignorowaniem dystraktorów, czyli czynników rozpraszających uwagę. Zosia ma też problemy w zakresie percepcji wzrokowej, trudno jej dostrzec drobne różnice w wyglądzie porównywanych ze sobą elementów. Wyraźny deficyt widoczny jest u niej również w zakresie rozumowania logiczno-matematycznego. Sprawnie natomiast dodaje i odejmuje w zakresie setki, wspomagając się liczeniem na palcach. Rozumie zadania tekstowe z klasy o dwa lata niższej. Utrzymuje wolne tempo i specyficzny styl pracy. 

Komunikowanie się i artykulacja

U Zosi na właściwym poziomie kształtuje się jej zasób leksykalny oraz zdolność do precyzyjnego stosowania słów. Dziewczynka wypowiada się obszernie, pełnymi zdaniami. Nie sprawia jej trudności formułowanie pytań, próśb i życzeń. Potrafi ułożyć i wypowiedzieć dłuższy tekst na określony temat, szczególnie gdy jest zgodny z jej zainteresowaniami. Zosia chętnie dzieli się swoimi spostrzeżeniami, potrafi w kompetentny sposób wypowiadać się na forum klasy czy grupy. Posiada dużą potrzebę mówienia o sobie i bycia wysłuchaną.

Umiejętności językowe, takie jak mowa bierna, czyli zdolność rozumienia mowy, oraz mowa czynna, czyli produkowanie mowy, są u Zosi na poziomie przeciętnym dla wieku. Dziewczynka chętnie wykonuje zadania, które lubi i które ją interesują. Bardzo dużo mówi, reaguje na każdy dźwięk. Jej kompetencja językowa rozwija się zdecydowanie nieharmonijnie. Występują u niej nieprawidłowości narządów mowy: w budowie i funkcjonowaniu narządów nasady, obejmujące rozszczep podniebienia miękkiego i języczka, wadę zgryzu oraz niewłaściwe ułożenie spoczynkowe i połykanie. Widoczne jest też spowolnienie tempa pracy i ograniczenie zdolności ruchowej artykulatorów. Wyrazistość ekspresji językowej jest znacząco obniżona przez zaburzenia prozodyczne, oddechowo-fonacyjne i wymawianiowe. Mówienie jest spowolnione, niekiedy lekko niepłynne, głos schrypnięty, o zmiennym natężeniu, czasem zanikający w wygłosie wyrazów. Jej artykulacja jest zniekształcona przez wieloraką dyslalię anatomiczno-ruchową, przejawiającą się rotacyzmem i międzyzębową deformacją fonemów syczących i szumiących.

Sfera społeczna

Mocne strony Zosi to posiadane na wyższym poziomie kompetencje społeczne. Jest kulturalna, życzliwa, empatyczna, chętnie pomaga innym. Łatwo nawiązuje kontakt z dziećmi, a także z osobami dorosłymi, potrafi też zaopiekować się i bawić z dziećmi młodszymi. Miewa natomiast problemy z dostosowaniem stylu wypowiedzi do okoliczności rozmowy i osoby rozmówcy, jest zbyt bezpośrednia, skraca dystans.

Sfera emocjonalno-motywacyjna 

Zosia słabo radzi sobie z codziennymi sytuacjami szkolnymi. Satysfakcja z osiągnięć, przejawiająca się zadowoleniem z wyników swojej pracy i z podejmowanego wysiłku, jest na niskim poziomie – jak wykazały badania jej wyniki utrzymują się w dolnej granicy przeciętnych dla wieku. Nie jest wytrwała w wykonywaniu zadań, nie potrafi kontynuować pracy, gdy pojawiają się przeszkody lub trudności. Zdecydowanie lepiej potrafi skupić się i efektywniej pracuje w godzinach rannych. Ma duże trudności z rozpoczęciem pracy, wykazuje silny opór i lęk. Podczas pracy Zosia ma wyraźne trudności ze skupieniem się, dużo mówi, jest rozkojarzona i dygresyjna. Szybko się rozprasza i trudno jej powrócić do kontynuowania zadania. Czasami nadmiernie koncentruje się na nieistotnych elementach zadania (np. czy klocki są równo ułożone w pudełku), a nieraz chce działać według własnego pomysłu na zadanie. Nadmiernie koncentruje się na sobie, na swoich stanach psychofizycznych, poddaje się chwilowym sentymentom, co utrudnia i spowalnia również zakończenie przez nią pracy. Dziewczynka jest samodzielna w zakresie czynności samoobsługowych i higienicznych.

Motoryka duża

W zakresie ogólnej sprawności ruchowej główny problem stanowi jej niestabilny chód i obniżone napięcie mięśniowe. Ma trudności z koordynacją ruchową całego ciała i utrzymaniem równowagi. Mocną stroną dziewczynki jest duża chęć uczestniczenia we wszystkich aktywnościach ruchowych.

Motoryka mała

U Zosi występują znaczne ograniczenia w zakresie sprawności rąk. Bardzo wolne jest tempo pracy przy pisaniu, dodatkowo występuje wyraźne drżenie ręki przy pracy z przyborem do pisania. Mimo że doskonale zna i odzwierciedla kształt liter, a także ma prawidłową koordynację oko–ręka, jej możliwości grafomotoryczne są słabe.

Zalecenia

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji zespół orzekający wydał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wraz z zaleceniami. Obejmują one: zapewnienie dziecku specjalnych warunków edukacyjnych w oddziale integracyjnym lub ogólnodostępnym; udział w zajęciach dydaktyczno-wyrównawczych; udział w zajęciach terapii pedagogicznej; terapię integracji sensorycznej, szczególnie z naciskiem na poprawę koncentracji uwagi, stymulowanie równowagi oraz stabilizację chodu, poprawę odbioru wrażeń dotykowych; kontynuowanie terapii logopedycznej ukierunkowanej na usprawnianie narządów mowy, trening oddechowo-fonacyjny, rozwijanie i stabilizowanie artykulacji, doskonalenie umiejętności komunikacyjnych, włączenie rodziców w proces terapeutyczny; bieżące wsparcie i opiekę wychowawcy/pedagoga; dostosowanie procesu dydaktyczno-wychowawczego do potrzeb i możliwości dziewczynki, szczególnie w aspekcie tempa pracy oraz możliwości wykonania zadań bazujących na sprawności ruchowej i grafomotoryce; dostosowanie sposobu nauczania matematyki do deficytów dziecka; wykorzystanie w pracy dobrych możliwości poznawczych i zainteresowań dziewczynki; przyjęcie przez nauczycieli i specjalistów postawy rozumiejącej i akceptującej dziecko, pozytywne wsparcie w sytuacjach trudnych (dydaktycznych i społecznych), wzmacnianie i motywowanie do pracy; pomoc nauczyciela wspomagającego wszędzie tam, gdzie niepełnosprawność ogranicza lub utrudnia jej szkolne funkcjonowanie; inne formy zajęć terapeutycznych – zależnie od zdiagnozowanych potrzeb i możliwości placówki; przesiewowe badanie słuchu; wskazana diagnoza i ewentualnie terapia metodą Tomatisa.

Rodzaje działań wspierających, metody i formy pracy z dzieckiem

Dziecku zapewnione zostały specjalne warunki edukacyjne – Zosia została uczniem szkoły podstawowej i uczęszcza do klasy integracyjnej, w której opiekę nad dziećmi z niepełnosprawnością sprawuje dodatkowo drugi nauczyciel – wspomagający. Podczas zajęć lekcyjnych w klasie dziecko siedzi w środkowym rzędzie w pierwszej ławce. Nauczyciel wspomagający/pedagog specjalny przygotował na początku roku szkolnego arkusz WOFU – Wielospecjalistycznej Oceny Funkcjonowania Ucznia, oraz IPET – Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny, zatwierdzony przez dyrektora szkoły, w porozumieniu z rodzicami i nauczycielami, specjalistami współpracującymi z dzieckiem. Zostały tam zawarte wszystkie zalecenia Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Nauczyciele i specjaliści pracują z uczennicą zgodnie z zaleceniami, które służyć mają jej rozwojowi i dobremu funkcjonowaniu w środowisku szkolnym. Na cały rok szkolny przydzielono dziewczynce następujące formy pomocy na terenie szkoły: zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze z matematyki, terapię pedagogiczną, logopedię, terapię integracji sensorycznej – wszystkie w wymiarze 1 godziny w tygodniu, oraz rewalidację – 2 godziny w tygodniu. Dodatkowo wsparcie i pomoc wobec dziecka prowadzą wychowawcy świetlicy.

Zosia uczestniczy kolejny rok w terapii integracji sensorycznej. Wykorzystanie sprzętu podwieszanego, piłek różnej wielkości, szarf, ustawianie toru przeszkód, ćwiczenia równoważne na tzw. berecikach, basen z piłkami, chodzenie po linii i gumowej równoważni – wpływają korzystnie na poprawę sprawności dziecka w zakresie motoryki dużej. Ze względu na problemy ze wzrokiem terapeuta prowadzi ćwiczenia bazujące na koordynacji obustronnej, góra–dół oraz koordynacji oko–ręka. Obserwuje się poprawę polegającą na większej kontroli ruchów, ich płynności i koordynacji. Aby poprawić koncentrację dziewczynki, terapeuta stosuje przerwy podczas zajęć, przypominając o częstym piciu wody i ograniczając ilość bodźców w miejscu pracy. Bardzo ważny przy wszystkich wykonywanych ćwiczeniach jest odpowiedni oddech. Zosia, która dodatkowo wykazuje szybką męczliwość, uczy się prawidłowo i głęboko oddychać. Bez odpowiedniej ilości tlenu jej koncentracja spadnie. Aby temu zapobiec, należy nabrać głęboko powietrze przez nos, by poruszyć mięśnie przepony; brzuch powinien się wówczas uwypuklić. Wydech powinien trwać dwukrotnie dłużej niż wdech. Powtarza się to ćwiczenie 4–5 razy. Mięśnie rozluźniają się, a umysł pracuje jaśniej. Aby wprowadzić ten nawyk, ćwiczenia oddechowe stosuje się systematycznie i konsekwentnie.

Świetlica to miejsce, które jest w szkole potrzebne, ale o którym się mało mówi i którego się nie docenia. Coraz częściej wychowawcy świetlicy posiadają d...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy