Artykuł stanowi naukową redakcję treści prelekcji wygłoszonej na III Ogólnopolskiej Konferencji AAC pt. „AAC w perspektywie polskich użytkowników, rodzin i specjalistów”, Białystok, 31 stycznia 2026 r.
Dział: Studium przypadku
Opublikowana w 2001 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia oraz definicja niepełnosprawności zapisana w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r.) całkowicie rewolucjonizują dotychczasowe myślenie o niepełnosprawności oraz o sposobach wspierania osób z niepełnosprawnościami. Rewolucja ta ma również ogromne znaczenie dla postrzegania osób o złożonych potrzebach w komunikowaniu się1, ich potrzeb oraz sposobów wspierania.
Do gabinetu zgłosili się rodzice chłopca w wieku szkolnym, dokładnie ucznia drugiej klasy szkoły podstawowej, na polecenie nauczyciela. Równocześnie przeprowadzana była też diagnostyka w poradni psychologiczno-
-pedagogicznej. Główne trudności chłopca to zwiększona stymulacja oralna oraz otwarta buzia. Jakie działania diagnostyczne zostały podjęte?
Kontynuując tematykę terapii osób dorosłych, przedstawię przykład pacjentki, nazwijmy ją M., która zgłosiła się do mojego gabinetu. Posiadała ocenę procesów sensorycznych wykonaną przez innego terapeutę – przy pomocy wywiadu, kwestionariuszy sensorycznych i prób reaktywności na bodźce sensoryczne stwierdzono u niej zaburzenia integracji sensorycznej o charakterze zaburzeń modulacji pod postacią nadreaktywności we wszystkich systemach sensorycznych.
Jak tworzenie oddziaływań wspomagających kompetencje komunikacyjne oparte na modelu aktywnym pozwoliło rozwinąć mowę i autonomię dziecka?
Iga jest uczennicą Niepublicznej Podstawowej Szkoły Specjalnej prowadzonej przez PSONI Koło w Gdańsku. Jest to placówka oparta na filozofii kręgów wsparcia1, która wydobywa talenty i mocne strony uczniów. Głównym jej założeniem jest podejście skoncentrowane na dziecku oraz praca na zasobach i potencjale nie tylko ucznia, ale także rodziny i szkoły. To podejście motywowało i prowadziło nas podczas procesu tworzenia indywidualnego systemu komunikacyjnego2 w trzech poniżej opisanych etapach.
Najczęściej występująca aberracja chromosomowa – trisomia 21. pary charakteryzuje się wieloma objawami z różnych systemów sensorycznych, w tym wzrokowego i słuchowego, a także z układów anatomicznych wpływających na rozwój sensomotoryczny, jak: układ sercowo-naczyniowy, gastrologiczny, mięśniowy i kostno-szkieletowy. Znajomość ich wszystkich jest niezbędna w procesie planowania terapii i dobierania zabaw, jednak dopiero przeprowadzenie wywiadu wraz z diagnostyką funkcjonalną dostarczają najwięcej informacji o dziecku, które mamy w terapii.
Terapeuci specjalni spotkają się w swojej codziennej pracy z dziećmi z różnego rodzaju trudnościami, również z niepełnosprawnością wieloraką. Specyfika podejmowanych działań jest w takim przypadku zupełnie inna i konieczne jest holistyczne spojrzenie na dziecko, żeby móc właściwie określić, jakie ćwiczenia i aktywności będą dla niego najbardziej korzystne.
Do gabinetu na diagnozę trafiła mama z dzieckiem z silnymi trudnościami z nadruchliwością oraz z zaburzeniami koncentracji uwagi. Dziecko było już diagnozowane pod kątem ADHD, jednak rodzice postanowili, że sprawdzą, jak wygląda sytuacja z integracją sensoryczną. Poniżej opis przypadku wraz z opisem podjętego działania terapeutycznego.
Terapia zajęciowa, jak każda dziedzina, zmienia się i rozwija. Po 25 latach pracy mogę wyodrębnić kilka sytuacji, które wpłynęły na wygląd terapii zajęciowej, jaką mamy obecnie. Sytuacje te to zarówno nowe trendy i metody, jak i zmiany w spostrzeganiu prawnym i instytucjonalnym terapii zajęciowej, jakie dokonały się z ramienia państwa.