Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

8 marca 2019

NR 5 (Luty 2019)

Mechanorecepcja w zespole Potockiej-Lupskiego

0 9

Genetycznie uwarunkowany zespół Potockiej-Lupskiego należy do rzadkich wad wrodzonych. Jednakże coraz częściej pedagodzy specjalni, tyflopedagodzy, terapeuci, neurologopedzi spotykają na swojej zawiłej, trudnej i bardzo odpowiedzialnej drodze zawodowej dzieci właśnie z tym problemem.

Często zastanawiamy się, co może być przyczyną takiego stanu rzeczy. Etiologia, a zwłaszcza etiopatogeneza, jest bardzo skomplikowana, ale na potrzeby terapeutyczne – w tym momencie – nie najważniejsza. Pytanie – dlaczego? Gdyż po narodzeniu dziecka nie mamy na nią wpływu – sięga głębokich przestrzeni uszkodzonej genetyki, a zwłaszcza mikroduplikacji chromosomu 17, nieco powiększonego o wbudowaną, dodatkową cząstkę materiału genetycznego1. 
To, na co mamy wpływ, tkwi głównie w różnych procesach terapeutycznych. Dlatego też chcąc znaleźć tę najbardziej skuteczną metodę, informacji poszukujemy w literaturze naukowej, która przedstawia nam obraz jednostki nozologicznej, ale nie zawsze mówi nam do końca, jak pracować, by funkcjonowanie małych pacjentów z PTLS (Potocki-Lupski syndrome) się poprawiało. Musimy pamiętać, że własne doświadczenie, obserwacja dziecka, współdziałanie z nim dadzą nam największą szansę poznania dróg dotarcia do możliwości kształtowania u naszych podopiecznych właściwych zachowań funkcjonalnych, a zwłaszcza językowo-
myślowych wynikających z patologizacji chromosomalnej zespołu2. 

Obraz objawów osiowych zespołu

U dzieci z zespołem Potockiej-Lupskiego zauważa się charakterystyczne cechy fenotypowe – kształtujące właściwości morfologiczne, fizjologiczne, psychologiczne organizmu i genotypowe – warunkujące osobnicze właściwości dziedziczne3.
Do charakterystycznych objawów zespołu zalicza się:

1. W okresie noworodkowym i niemowlęctwie:

  • niską masę urodzeniową z dużą hipotonią mięśniową ciała,
  • zaburzenia krążenia w postaci wad sercowo-naczyniowych,
  • anomalie anatomiczne o charakterze dysmorfii – w postaci małogłowia, małożuchwia, a także twarzy o kształcie trójkąta4.

2. W okresie wczesnego i późniejszego dzieciństwa:

  • niepełnosprawność intelektualną,
  • zaburzenia wzroku,
  • niesamoistny opóźniony rozwój mowy,
  • opóźniony rozwój psychoruchowy,
  • encefalopatię, czyli uszkodzenia mózgowia z ekspozycją napadów padaczkowych,
  • dysfunkcje neuropsychiatryczne – z zaburzeniami lękowymi, nadpobudliwością psychoruchową, zachowaniami depresyjno-maniakalnymi, charakteropatiami, cechami ze spektrum autyzmu5.

Wpływ wczesnego wspomagania rozwoju dziecka z PTLS na rozwój procesów poznawczych

Każdy pedagog specjalny, terapeuta zawsze – już przez wczesne wspomaganie rozwoju – dąży do poprawy jakości życia dziecka z niepełnosprawnością. Patrząc futurystycznie – chce wpłynąć na przyszłe życie swojego podopiecznego, poprawiając jego motorykę, funkcjonowanie psychiczne, a także emocjonalne. Tylko odpowiednie wczesne oddziaływania terapeutyczne warunkują sukces pełnej egzystencji małego człowieka w świecie ludzi dorosłych.
Przez oddziaływania terapeutyczne kształtujemy między innymi najważniejsze procesy poznawcze: 

  • Percepcję – odpowiedzialną za odbiór informacji z otoczenia, a w niej spostrzeganie sensoryczne, czyli dostrzeganie bodźca, a zwłaszcza recepcję sensoryczną, pozwalającą interpretować dochodzące bodźce, poprzez różnicowanie, rozpoznawanie, orientowanie się w czasie, miejscu i przestrzeni, a także procesy kategoryzowania6.
  • Uwagę – odpowiedzialną za selekcjonowanie informacji, a w niej mimowolną – zwaną odruchem orientacyjnym, a zwłaszcza tę najważniejszą – dowolną – odpowiedzialną za skupianie się na wybranym aspekcie otoczenia, koncentrowanie się przez dłuższy czas na danym elemencie przestrzeni, nakierowywanie swojej atencji na przynajmniej dwa aspekty otoczenia, przerzucanie jej z jednego aspektu otoczenia na drugi, oczekiwanie na określoną informację i poszukiwanie określonej informacji7.
  • Pamięć – czyli zdolność do przechowywania informacji, a w niej deklaratywną – zwłaszcza długotrwałą – odpowiedzialną za zapisywanie, przechowywanie i przywoływanie informacji, ze szczególnym uwzględnieniem epizodycznej – umiejscawiającej zdarzenia w czasie i przestrzeni, a także semantycznej – pozwalającej pamiętać znaczenie słów i zdań8.
  • Pamięć niedeklaratywną – w której to przechowywane informacje nie poddają się łatwej werbalizacji i wizualizacji. Wchodząca w jej skład pamięć proceduralna pozwala nauczyć się pewnych umiejętności i nawyków. Kształtuje również kontrolę motoryczną, wzrokowo-motoryczną, a także równowagę9.
  • Myślenie – czyli proces polegający na skojarzeniach i wnioskowaniu. Na uwagę zasługuje jego aspekt operacyjny, pozwalający budować pojęcia, które wchodzą w ciągłe, złożone relacje. Głównymi jego aspektami są: abstrahowanie, uogólnianie, uściślanie, kojarzenie. Aspekt dynamiczny – pozwala kształtować odpowiednie tempo i selektywność myślenia, natomiast aspekt motywacyjny – ukierunkowany jest na osiąganie określonego celu.
  • Myślenie wiąże się również ściśle z umiejętnością wykonywania obliczeń i operacji arytmetycznych, wyróżnianiem, identyfikowaniem w grupie pewnej liczby jakiś obiektów, pewnych wspólnych cech i pomijanie innych cech, formułowaniem sądów, wydawaniem twierdzeń, podejmowaniem decyzji, organizowaniem i planowaniem, a także rozwiązywaniem problemów10.
  • Funkcje ekspresyjne – do których zaliczana jest m.in. praksja, czyli zdolność do wykonywania złożonych ruchów – czynności celowych, które są dobrze wyuczone. To także zdolność do wykonywania gestów, precyzyjnych ruchów manipulacyjnych i naśladowczych; funkcje konstrukcyjne – zachowania polegające na rysowaniu, układaniu, montowaniu. Do tych funkcji zalicza się również mowę, pisanie i czytanie11.

Przedstawione wyżej poszczególne parametry kognitywistyki uzmysławiają nam, jak ważna jest rola terapeuty we wczesnym wspomaganiu rozwoju dziecka z PTLS. Dobrze postawiona diagnoza funkcjonalna zwana symptomatologiczną – objawową, właściwie przeprowadzony wywiad z rodzicami, zapoznanie się z dokumentacją medyczną, dobór właściwej metody terapeutycznej i sumienne prowadzenie terapii dają szansę dziecku zaistnieć w przyszłości w rzeczywistości szkolnej, zdobywać wiedzę, kształtować różne umiejętności, a przede wszystkim rozbudowywać procesy poznawcze.

Metody terapeutyczne stosowane we wczesnym wspomaganiu rozwoju dziecka z PTLS

Chcąc pomóc dziecku z zespołem Potockiej-Lupskiego, należy czynić kroki poprawiające i kształtujące jego rozwój, z uwzględnieniem wszystkich obszarów jego życia. Terapeuci metod wspomagających, neurologopedzi, pedagodzy specjalni powinni, po przeprowadzeniu dokładnej diagnozy funkcjonalnej, skupić swoją uwagę na wspólnym opracowaniu programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. W działaniach terapeutycznych wykorzystuje się wiele metod – jednak ich dobór musi być zawsze celowy, a zwłaszcza dopasowany do indywidualnych potrzeb podopiecznego.


 

Fot. 1. Głaskanie powierzchowne, płaskie polików



Najczęściej stosowane są: 

  • Metoda Ruchu Rozwijającego (MRR) – W. Sherborne, której głównym zadaniem jest posługiwanie się ruchem jako narzędziem wspomagającym rozwój motoryczny dziecka, a zwłaszcza „terapeutyzowanie” jego zaburzeń. Podopieczny przez doświadczenia ruchowe zyskuje większą pewność siebie w sferze fizycznej i emocjonalnej.
  • Metoda Dobrego Startu (MDS) – M. Bogdanowicz, której głównym celem jest usprawnianie czynności zmysłu wzroku, słuchu, kinestetyczno-ruchowego. Kształtuje także lateralizację, orientację w schemacie ciała i przestrzeni. Systematycznie prowadzone ćwiczenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy