Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

16 kwietnia 2020

NR 12 (Kwiecień 2020)

Niebezpieczne zachowania – co robić?
Studium przypadku pracy opartej na kontrakcie behawioralnym

0 1502

W artykule omówiono przypadek 16-letniego ucznia z nasilonymi zachowaniami zakłócającymi jego poprawne funkcjonowanie. Przedstawiony zostanie sposób pracy opartej na kontrakcie, czyli umowie między uczniem a terapeutą, zgodnie z którym za określone zachowanie zostanie przyznana atrakcyjna nagroda. 

Zachowania trudne w swej istocie są niepożądane i nieadekwatne społecznie. Często zagrażają one bezpieczeństwu ucznia lub innych osób. Stanowią również przeszkodę w uczeniu się ze względu na zakłócanie uwagi. Kategoria ta jest jednak niezwykle szeroka, od niezbyt nasilonych stymulacji po zagrażającą życiu agresję. Co robić w sytuacjach ekstremalnych? W niniejszym artykule zaprezentowano przypadek 16-letniego
Łukasza, z autyzmem oraz niepełnosprawnością intelektualną (NI) w stopniu umiarkowanym, którego zachowania trudne zostały przepracowane za pomocą kontraktu. 

Łukasz (imię zmienione) jest uczniem Niepublicznej Szkoły Specjalnej „Umiem” w Krakowie. Trafił tu w wieku 10 lat, a jego stan kwalifikował go do podjęcia natychmiastowej interwencji kryzysowej. Po kilku latach jego sytuacja poprawiła się na tyle, że z zajęć indywidualnych mógł przejść do pracy w grupie. Udało się stosunkowo dobrze rozbudować jego system motywacyjny, czyli repertuar różnych atrakcyjnych aktywności oraz przedmiotów. Niestety, zachowania ucznia nie były wypracowane w takim stopniu, który pozwalałby na samodzielne funkcjonowanie. Dodatkowo Łukasz wykazywał pewnego rodzaju niestabilność, co oznaczało, że łatwo było wyprowadzić go ze stanu spokoju do nasilonych zachowań niepożądanych. Eskalacja trudności była bardzo szybka – od pierwszego uśmiechu, który jest oznaką, że Łukasz wpada w zachowania, do ich nasilonej formy mijało zaledwie kilka lub kilkanaście sekund. Zachowania miały formę dużej wesołkowatości – czyli nieadekwatnego uśmiechu, śmiechu, podskakiwania w miejscu – połączonej niejednokrotnie z agresją, niszczeniem przedmiotów, wskakiwaniem na meble czy próbą ucieczki z klasy. Liczba takich sytuacji dziennie gwałtownie rosła. W związku z tym zrobiliśmy to, co behawioryści robią w pierwszej kolejności – wprowadziliśmy zmianę w systemie motywacji. System motywacyjny to zestaw wzmocnień i nagród dla danej osoby (wzmocnienie i nagroda to terminy bliskoznaczne, choć nie znaczą dokładnie tego samego; jednak dla uproszczenia w tym artykule będą stosowane zamiennie). Wzmocnieniem jest rzecz lub czynność, która zwiększa prawdopodobieństwo, że zachowanie, po którym się pojawia, powtórzy się w przyszłości. Brzmi skomplikowanie, ale tak naprawdę oznacza, że jeśli uczeń coś robi (np. patrzy na zadanie), a my dostarczymy mu wzmocnienie (np. pochwałę), to szansa, że za chwilę znów będzie patrzył na zadanie, wzrasta. Wzmocnienie jest udzielane tylko w sytuacji spełnienia pewnych wymagań, ale nie jest dostępne bez ograniczeń. Nagrody to rzecz bardzo indywidualna – to, co dla jednego jest bardzo atrakcyjne, dla drugiego może być nic nie warte. Lata praktyki uczą, że wszystko może mieć wartość wzmacniającą, dlatego poszukiwania nagród należy prowadzić bez uprzedzeń. Dla Łukasza najsilniejszym wzmocnieniem była… czarna herbata bez cukru. Na taką nagrodę był gotów pra...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!

Przypisy