Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

12 czerwca 2019

NR 7 (Czerwiec 2019)

O dzieciach, które straciły zaufanie do ludzi, a zawierzyły psu

0 83

Pracując terapeutycznie z dziećmi wykorzystywanymi seksualnie, czy też po innych formach przemocy, wiemy, jak ważny jest ich stan emocjonalny i poczucie bezpieczeństwa w trakcie rozmowy. Jak osiągnąć te jakże istotne elementy? Może za pomocą psa?

Zterminem przemocy niejednokrotnie stykamy się w pracy, na szkoleniach, w sądzie, kościele, dyskusjach, rodzinie, sąsiedztwie i  mediach. Słyszymy o sprawcach i dzieciach lub dorosłych, którzy doświadczyli przemocy. Spotykamy się z przemocą wobec osób starszych, niepełnosprawnych, przemocą dzieci wobec rodziców, rodziców wobec dzieci, dzieci wobec dzieci, mężczyzn wobec kobiet i kobiet wobec mężczyzn, przemocą w małżeństwie i w związkach partnerskich. Nie ma państwa, kraju, miasta, dzielnicy, które nie byłyby dotknięte przemocą. W styczniu 2019 roku mówiono w mediach o proponowanych zmianach nowego projektu dotyczącego przemocy domowej. Z projektu wynikało, że sprawcą przemocy domowej nie jest osoba, która dopuściła się jej jednorazowo. Wiele osób zastanawiało się wówczas, gdzie jest granica przemocy. W trakcie prób wyjaśnienia definicji przemocy powstawało pytanie, czy jednorazowa sytuacja, jak np. pobicie, jest już przemocą lub czy dowierzać dziecku zgwałconemu przez miłego sąsiada, który „był grzeczny i zawsze mówił dzień dobry”? Warto jednak pamiętać w tym zawirowaniu pytań, iż są specjaliści, instytucje, organizacje, które na co dzień zajmują się pomocą dla sprawców i osób dotkniętych przemocą. Krzywdzenie generalnie jest wielowymiarowe, złożone, rozległe, łączące się i przenikające wzajemnie. Rzadko zdarza się, że dziecko doświadczyło jednej formy przemocy – zazwyczaj przemoc psychiczna wiąże się z przemocą fizyczną, przemoc seksualna z psychiczną, zaniedbaniem itp. W literaturze wyróżnia się następujące rodzaje i formy przemocy: przemoc fizyczną, psychiczną, ekonomiczną, seksualną, cyberprzemoc oraz zaniedbywanie. Ogólnopolskie pogotowie dla ofiar przemocy w rodzinie, Niebieska Linia, jasno przedstawia w tabeli 1 formy i skutki przemocy:

Przyjrzyjmy się bliżej zagadnieniu wykorzystywania seksualnego

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje przemoc seksualną wobec dzieci jako wykorzystanie dziecka w celu uzyskiwania przyjemności seksualnej przez osoby dorosłe lub starsze (za: Czerniekiewicz i Pawlak-Jordan, 1998). Przemoc seksualna to angażowanie dziecka w aktywność seksualną przez osobę dorosłą. Wykorzystywanie seksualne dzieci odnosi się do zachowań z kontaktem fizycznym (np. dotykanie dziecka, współżycie z dzieckiem) oraz do zachowań bez kontaktu fizycznego (np. pokazywanie dziecku materiałów pornograficznych, podglądanie, ekshibicjonizm). Przemoc ta może być jednorazowym incydentem lub powtarzać się przez dłuższy czas.Poniżej przedstawiam typy przemocy seksualnej wg K.C. Faller (1988).
 

Bez kontaktu fizycznego:

  • rozmowy o treści seksualnej, czyli specyficzne w treści wypowiedzi słowne skierowane wobec dziecka:
    wyrażające wprost pragnienia seksualne („Połóż się ze mną, a ja będę cię całował”),
    wyrażające ocenę atrakcyjności erotycznej dziecka lub sprawcy („Masz taką piękną pupę i chcę ją obejrzeć”),
    opisujące seksualność osób najbliższych dziecku – często o charakterze wulgarnych komunikatów („Ja bardzo lubię p… się z twoją mamą, gdy ona jęczy”),
    rozmowy erotyczne przez telefon o treści obscenicznej, ale również przez internet, komunikatory internetowe;
  • ekspozycja anatomii i czynności seksualnych (pokazywanie dziecku piersi, pochwy, członka – często w stanie erekcji, rozbieranie się w obecności dziecka);
  • oglądactwo (podglądanie dziecka podczas wykonywania czynności fizjologicznych, kąpieli);
  • zmuszanie do oglądania pornografii (filmów, czasopism).

Kontakty seksualne polegające na pobudzaniu intymnych części ciała:

  • dotykanie ciała dziecka i odczuwanie w tym czasie podniecenia seksualnego (często towarzyszą temu groźby, szantaż i przymus fizyczny);
  • całowanie intymnych części ciała dziecka;
  • ocieractwo (wykorzystywanie przez sprawców zatłoczonych autobusów, sprawcy rzadko są łapani, bo ofiary z lęku i wstydu boją się protestować);
  • pobudzanie ręcznie narządów płciowych dziecka.

Kontakty oralno-genitalne:

  • całowanie, lizanie, stosunek oralny, stosunek oralny z pochwą, penisem.

Stosunki udowe (w ten sposób sprawcy osiągają satysfakcję seksualną, unikając ryzyka przebicia błony dziewiczej, co wynika z ich chęci niepozostawiania śladów).

Penetracja seksualna:

  • penetracja palcem (wprowadzenie palca do pochwy, zazwyczaj dokonują tego młodzi sprawcy, często jest to wstęp do pełnego kontaktu seksualnego);
  • penetracja z zastosowaniem narzędzi;
  • penetracja genitalna (wprowadzenie członka do pochwy często wiąże się z bólem, brutalnym przerwaniem błony dziewiczej);
  • penetracja analna (wprowadzenie członka do odbytu – przeważnie wiążą się z tym nie tylko psychiczne, ale i fizyczne urazy, np. pęknięcie odbytu).

Seksualne wyzyskiwanie dzieci (może przybierać formy, w których nie dochodzi do bezpośredniego kontaktu fizycznego sprawcy z dzieckiem):

  • pornografia dziecięca (zmuszanie nagich dzieci do bycia fotografowanymi lub filmowanymi, często w niedwuznacznych pozach);
  • prostytucja dziecięca.

Przemoc seksualna wobec dzieci powiązana z różnymi formami przemocy (dewiacyjne formy przemocy – kontakt z moczem dziecka, defekacja na ciało dziecka).

 

Tabela 1. Formy i skutki przemocy
Rodzaje przemocy Formy przemocy Skutki przemocy
Przemoc fizyczna Szarpanie, kopanie, popychanie, obezwładnianie, duszenie, odpychanie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, bicie otwartą ręką, pięściami, różnymi przedmiotami, przypalanie papierosem, topienie, polewanie substancjami żrącymi, użycie broni, pozostawienie w niebezpiecznym miejscu, nieudzielenie niezbędnej pomocy itp. Bezpośrednie: uszkodzenia ciała – urazy, rany, złamania, stłuczenia, zadrapania, siniaki, poparzenia. Wtórne: choroby w wyniku powikłań i stresu, zespół stresu pourazowego, życie w chronicznym stresie, poczucie zagrożenia, strachu, lęku, napady paniki, bezsenność, zaburzenia psychosomatyczne itp.
Przemoc psychiczna Wyśmiewanie opinii, poglądów, przekonań, wyznania, pochodzenia, narzucanie swojego zdania, poglądów, stałe ocenianie, krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolowanie, kontrolowanie, ograniczanie kontaktów z innymi ludźmi, wymuszanie posłuszeństwa i podporządkowania, ograniczanie snu, pożywienia i schronienia, wyzywanie, używanie wulgarnych epitetów, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb, szantażowanie itp. Zniszczenie poczucia mocy sprawczej ofiary, jej poczucia własnej wartości i godności, „paraliż” psychiczny dotyczący podejmowania jakichkolwiek działań niezgodnych z zasadą posłuszeństwa, osłabienie psychicznych i fizycznych zdolności stawiania oporu oraz wyrobienie przekonania o daremności jego stawiania, odizolowanie od zewnętrznych źródeł wsparcia, całkowite uzależnienie ofiary od prześladowcy, stały strach i utrata nadziei, choroby psychosomatyczne, ciągły stres, zaburzenia snu itp.
Przemoc seksualna Gwałt, wymuszanie pożycia seksualnego, nieakceptowanych pieszczot i praktyk seksualnych, zmuszanie do seksu z osobami trzecimi, sadyzm w pożyciu, wyśmiewanie wyglądu, ciała, krytyka zachowań seksualnych itp. Obrażenia fizyczne, ból i cierpienie, niska samoocena i obniżone poczucie własnej wartości, utrata poczucia atrakcyjności i godności, zaburzenia seksualne, oziębłość, zamknięcie się (lęk, strach, unikanie seksu), uogólniona niechęć i obawa do przedstawicieli płci sprawcy przemocy itp.
Przemoc ekonomiczna Okradanie, zabieranie pieniędzy, niełożenie na utrzymanie, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, niezaspokajanie podstawowych materialnych potrzeb rodziny, szantażowanie, zaciąganie długów i kredytów bez zgody współmałżonka, zmuszanie do pożyczek, uniemożliwianie korzystania z pomieszczeń niezbędnych do zaspokajania potrzeb (kuchnia, łazienka) itp. Całkowita zależność finansowa od partnera, niezaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, bieda, zniszczenie poczucia własnej godności i wartości, znalezienie się bez środków do życia


Źródło: //www.niebieskalinia.info/index.php/przemoc-w-rodzinie/8-rodzaj-przemocy, data dostępu 8.03.2018.


Oszacowanie zjawiska

Fundacja „Dajemy dzieciom siłę” przedstawiła raport z przeprowadzonej w 2018 roku ogólnopolskiej diagnozy na temat krzywdzenia dzieci, z której wynika, że aż 72% dzieci doświadczyło w swoim życiu jakieś formy krzywdzenia. Doświadczenie przemocy ze strony bliskich im dorosłych to 41%, prawie 7% dzieci doświadczyło przemocy seksualnej, a 20% – bardzo obciążających doświadczeń seksualnych. Badanie zrealizowano na ogólnopolskiej reprezentatywnej grupie dzieci i młodzieży w wieku od 11 do 17 lat.

Skala zjawiska wykorzystywania seksualnego jest trudna do oszacowania. Wiele spraw nie jest zgłaszanych, a ofiary są osamotnione, pozostawione same ze swoją dramatyczną tajemnicą. Dzieci doświadczają przemocy bez względu na płeć czy wiek, a ta zasada dotyczy też sprawców, do których należą również kobiety. One też wykorzystują seksualnie dzieci, jednak ze względu na przyjętą w społeczeństwie rolę kobiety, która rodzi i pielęgnuje, jest to przestępstwo trudne do udowodnienia. Wiele spraw jest umarzanych ze względu na brak dowodów. Przemoc wobec dzieci pozbawia ich prawa do życia w bezpieczeństwie, do prawidłowego rozwoju emocjonalnego, fizycznego, czy psychoseksualnego. Skutki przemocy i związanej z nią traumy, cierpienia, strachu, bezradności trudno oszacować. Często nie wiemy, jak dziecko funkcjonuje w wieku adolescencji. Już jako dorośli ludzie – pacjenci nie mogą sobie poradzić z traumatycznymi wydarzeniami z dzieciństwa, które mają odzwierciedlenie w ich aktualnym życiu.

Czynniki ryzyka przemocy

Agnieszka Widera-Wysoczańska w swojej książce Mechanizmy przemocy w rodzinie, opisuje siedem niespecyficznych czynników ryzyka przemocy i do nich zalicza m.in.:

  1. cechy osób dorosłych – głównie zaburzenia osobowości, depresje, zaburzenia dysocjalne, zaburzenia niepokoju – znacznie zmniejszają zdolność rodziców do opiekowania się swoimi dziećmi;
  2. uzależnienia od środków zmieniających świadomość, alkoholu, narkotyków, pornografii, które zmniejszają kontrolę nad zachowaniem;
  3. przekonania, które uznają, że mężczyzna ma zawsze rację, kobieta ma być podporządkowana, dziecko nie ma...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy