Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

3 września 2018

NR 2 (Sierpień 2018)

Prezabawki i ich wykorzystanie w aktywizacji dzieci w okresie wczesnej interwencji

0 84

Zabawka w życiu dziecka gra szczególną rolę, także u dzieci z różnymi ograniczeniami rozwojowymi. Jako pierwszy obiekt zewnętrzny skupia uwagę dziecka i prowokuje je do aktywności, stanowiąc wyzwanie na kolejnych etapach rozwoju. Jako psycholog pracujący przez lata w obszarze wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania rozwoju dziecka nauczyłam się patrzeć na ten temat w szczególny sposób. Dużą inspiracją były dla mnie dokonania duńskiej psycholożki Lilli Nielsen (1926–2013), pracującej z dziećmi niewidomymi z dodatkową głęboką niepełnosprawnością. W swojej pracy posługiwała się pojęciem aktywnego nauczania, bazującym na całościowym podejściu wobec osób ze złożoną niepełnosprawnością, dotyczącym każdej sfery rozwoju i składającym się z procedur (oceny, programu nauczania, specjalnie zaprojektowanego sprzętu i strategii instruktażowych), które wspierają osoby uczące się w byciu aktywnymi uczestnikami. Podejście to jest blisko związane z rozwojowymi strategiami nauczania zawartymi w pracach Jeana Piageta. Lilli Nielsen i jej idea aktywnego nauczania na stałe wpisały się w moją działalność zawodową. 

Celowość ruchu i zachęcenie do złożonej manipulacji przez wykorzystanie prezabawki

Praca z dzieckiem z trudnościami rozwojowymi to nieustanny i wzajemnie nierozłączny proces diagnozy i terapii. W kontakcie z niepełnosprawnym podopiecznym terapeucie często towarzyszy pytanie, co można zaproponować dziecku biernemu, nisko reaktywnemu, z postawą awersyjną, z ograniczeniami sensorycznymi (np. niewidomemu lub słabowidzącemu), poznawczymi i ruchowymi? W swojej praktyce nauczyłam się „wychodzić naprzeciw” potrzebom dziecka, stwarzać warunki do jego aktywnego uczestnictwa w zabawie. W relacyjnej przestrzeni między dzieckiem a terapeutą jest także miejsce na zabawkę, ze względu na niepełnosprawność dziecka – bardzo specyficzną. 

Na swoje potrzeby ukułam termin „prezabawka”, gdyż nie jest to zabawka w ścisłym tego słowa znaczeniu. „Prezabawka” to samodzielnie zrobiony przedmiot, mający na celu pobudzenie reaktywności, aktywizację funkcji, które nie uwidaczniają się w innej sytuacji, ułatwianie rozwoju i pomoc w przechodzeniu na jego kolejne etapy – zarówno w zakresie rozwoju ruchowego (mała, duża motoryka), jak i poznawczego, emocjonalnego i społecznego. Jest to raczej idea niż konkretne przedmioty, wiąże się z myśleniem wychodzącym od dziecka i jego mocnych stron, stanowiąca wyzwanie, ale w zasięgu możliwości dziecka, ale przede wszystkim nagradzająca i dająca poczucie sprawstwa. Prezabawki zachęcają dzieci do celowego ruchu, pobudzają ciekawość poznawczą, prowokują do powtórzenia własnego działania, a potem do bardziej złożonej manipulacji. Naturalnym wynikiem podejścia „wychodzącego naprzeciw” jest indywidualizacja proponowanej dziecku zabawki, tak aby maksymalnie wypełnić jego potrzeby i potencjał, bazować na mocniejszych stronach i wytyczać sferę najbliższego rozwoju – jest to baza do konstruowania „prezabawki”. 

Materiały, z których wykonuję prezabawki, to arkusze tektury, tektura falista, różnego rodzaju pudełka, tekturowe rurki, holograficzne papiery, błyszczące folie, koc ratunkowy, korale choinkowe, dzwonki-janczarki, płyty CD, artykuły pasmanteryjne (guziki, rzepy, wstążki, tasiemki), piłeczki pingpongowe, rajstopy kabaretki. Mój warsztat jest bogato wyposażony w różnego rodzaju taśmy klejące, gumki, nożyki introligatorskie, maty do cięcia, klejownice, dziurkacze itd. 

Dzięki korzystaniu z nietypowych materiałów zwiększamy wpływ współdziałania w diadzie dziecko–terapeuta. Dzięki temu prezabawki mają szansę stać się bazą pierwszego kontaktu, pierwszego odzwierciedlenia, pierwszego wzmocnienia, pierwszej komunikacji związanej z aktywnością własną dziecka.

Rodzaje prezabawek i ich rola w stymulacji polisensorycznej dziecka 

Pierwszą pomocą, którą proponuję, są tablice aktywizujące. Rolą tablicy jest przede wszystkim wielozmysłowe pobudzenie dziecka i zainteresowanie bodźcami zewnętrznymi. 

By wykonać tablice aktywizujące, warto skorzystać z arkuszy sztywnej tektury, na których umieszcza się elementy (np. dzwonki-janczarki, błyszcząco-szeleszczącą folię, błyszczące korale choinkowe), dzięki którym najlżejszy, nawet przypadkowy ruch daje konkretny efekt, tworząc swois...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy