Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z rodzicami

13 grudnia 2018

NR 4 (Grudzień 2018)

Pozór w edukacji osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną

0 159

Zjawisko pozoru w obszarze edukacji jest poruszane przez wielu badaczy zajmujących się problematyką edukacji oraz edukacji specjalnej (por. Kwieciński, 1995; Duzikowa, 2004; Zakrzewska-Manterys, 2010; Dudzikowa, 2013; Parys, 2014). Bardzo ciekawą analizę zjawiska pozoru w systemie kształcenia uczniów z niepełnosprawnością przedstawiła Katarzyna Parys (2014). Moim zdaniem, jej charakterystyka pozoru jest pierwszą analizą tego zjawiska w obszarze edukacji uczniów z niepełnosprawnością (2014, s. 29–55). Badaczka analizuje pozór w systemie kształcenia osób z niepełnosprawnością w kontekście socjologicznej koncepcji Jana Lutyńskiego, powstałej w latach 70. XX wieku, którą ona sama odkryła dla pedagogiki specjalnej (Parys, 2014, s. 29–55). Zdaniem Lutyńskiego „działaniami o charakterze pozornym (podkreślenie własne) są wszelkie działania, które – ze względu na swój rzeczywisty przebieg lub bezpośredni cel – są inne, niż na to wyglądają” (za: Parys, 2014, s. 30).

Lutyński charakteryzuje mechanizmy, które prowadzą do zjawiska pozoru w edukacji:

  • pierwszy: to mechanizm organizacyjno-decyzyjny, polega na potwierdzeniu i przyjęciu decyzji, które zostały narzucone niezgodnie z obowiązującymi regułami;
  • drugi: to mechanizm aksjologiczny, wiąże się z działaniami mającymi potwierdzić akceptację oraz realizację wartości, które w rzeczywistości nie są systematycznie wdrażane, mimo iż są uznawane;
  • trzeci: to mechanizm obowiązkowego wykonawstwa nieżyciowych rozporządzeń (chodzi o wykonanie zadań niemożliwych do wykonania albo takich, które z uwagi na realizowany faktycznie cel są niepotrzebne);
  • czwarty: to mechanizm noszący nazwę „rzekomo pragmatycznego” – charakteryzuje sytuacje, w których dana grupa społeczna zgłasza problem wymagający rozwiązania, którego decydenci nie mogą lub nie chcą rozstrzygnąć. W takiej sytuacji są prowokowane działania nieprowadzące do rozwiązania trudności, lecz mające potwierdzić zainteresowanie nią (Parys, 2014, s. 32).

Omówione powyżej mechanizmy często współwystępują ze sobą, uzupełniają się i wyzwalają określone działania pozorne. Należy pamiętać, że zjawisko pozoru w edukacji, na co wskazują badacze (por. Dudzikowa, 2004; Dudzikowa, 2013a; Dudzikowa, 2013b; Parys, 2014), jest zjawiskiem niezwykle dynamicznym.
Co istotne, nie wykazuje tendencji do wyciszenia, wręcz przeciwnie – jedne działania pozorne wyzwalają kolejne, powstaje samonapędzający się mechanizm.

Działania pozorne w edukacji osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną

Analizując pozór w edukacji osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną chciałabym odnieść się przede wszystkim do mechanizmu aksjologicznego (Parys, 2014, s. 31). Charakterystyczne są dla niego działania, które mają potwierdzić akceptację oraz realizację wartości, które w rzeczywistości nie są systematycznie wdrażane, mimo iż są uznawane. W kontekście tego mechanizmu należy przede wszystkim mieć na uwadze język polskich aktów prawnych regulujących rzeczywistość edukacyjną osoby z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. „Ludzie często nie zdają sobie sprawy ani z ideologicznego ładunku określonych sposobów używania języka, ani z leżących u jego podłoża relacji władzy” (Fairclough, Wodak, 2006, t. 2, s. 1047; Kopeć, 2013). 

Aktem prawnym regulującym organizację edukacji osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną jest Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. z 2013 r., poz. 529). Po dogłębnej analizie dokumentu można skonstatować wiele niespójności dotyczących edukacji osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, które facylitują zaistnienie zjawiska pozoru w edukacji tej grupy osób. Poniżej omówiłam dwie, najbard...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy