Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

21 kwietnia 2021

NR 18 (Kwiecień 2021)

Umiejętność budowania bliskich relacji u nastolatków z ASD jako podstawa sukcesu w życiu społecznym

25

Dzieci z autyzmem (ASD, autism spectrum disorder) i zespołem Aspergera rodzą się bez społecznego „systemu nawigacji” umożliwiającego adekwatne funkcjonowanie w otaczającej rzeczywistości. Nie rozumieją konwencji społecznych, mają problemy z obraniem właściwego kierunku w relacji międzyludzkiej. Wymaga się od nich, by poruszały się w świecie rządzonym przez niepisane zasady, które my rozumiemy intuicyjnie, a one muszą uczyć się ich tak, jak my uczymy się matematyki.

Szczególnie istotne jest, aby dorastający nastolatek dysponował już pewnym poziomem umiejętności budowania bliskich relacji z innymi. Kiedy nadchodzi czas dojrzewania, dorośli powinni powoli się wycofać, gdyż w sposób naturalny stają się mniej atrakcyjni niż grupa rówieśnicza. To ona zaczyna być w życiu młodego człowieka zdecydowanie najważniejsza. To w niej właśnie młody człowiek ma szansę przetestować „pomysły na siebie”, wypróbować różnorodne style zachowania i to w tej grupie przegląda się jak w lustrze. Młodzież z autyzmem, mimo specyficznego postrzegania świata i rzeczywistości, również potrzebuje czuć się częścią społeczności osób w podobnym wieku. Chce być lubiana i się zakochać. 
Niestety, zdarza się, że grupa rówieśnicza, na której zależy naszemu nastolatkowi, na różne sposoby go odrzuca. Postrzega go jako osobę dziwaczną, śmieszną, w jakiś sposób niepasującą do reszty. Nie ułatwia tej sytuacji to, że osoby z ASD często nie przykładają wagi do ubioru, nie rozumieją żartów, zbyt sztywno trzymają się zasad, które ich rówieśnicy tak bardzo lubią łamać, a tym samym nie pasują do modelu tzw. idealnego kumpla. Grupa obsadza ich zazwyczaj w roli kozła ofiarnego, a czasami klasowego błazna. Najczęściej jednak osoby te znajdują się zupełnie poza kręgiem towarzyskim lub są zwyczajnie izolowane. Nierzadko również kanalizują negatywne emocje grupy, doświadczając przemocy fizycznej, słownej i pozawerbalnej. Stają się łatwą ofiarą, ponieważ nie są w stanie szybko i celnie zareagować. Owocuje to, jak u każdego z nas zresztą, poczuciem odrzucenia i niezrozumienia. Często dorastające osoby z ASD mówią o dojmującym uczuciu niepasowania do niczego i do nikogo, o syndromie klocka z zupełnie innej układanki. Właśnie w tym okresie nasilają się trudne zachowania, które wydawały się już dawno wygaszone, a czasem pojawiają się też nowe. Nierzadko obserwujemy u nich znaczne wahania nastrojów, a nawet stany depresyjne.
Jako rodzice i terapeuci jesteśmy bezpośrednio odpowiedzialni za jakość relacji budowanych przez nasze dzieci i naszych podopiecznych. Chodzi m.in. o umiejętność wyrażania i rozumienia emocji, intencjonalne nawiązywanie znajomości i przyjaźni oraz komunikację w tejże relacji, a także jej podtrzymywanie, współpracę, czekanie na swoją kolej, uczestnictwo w grach sportowych i innych zabawach dostosowanych
do wieku. Ten proces najkorzystniej rozpocząć w małej grupie rówieśniczej. Zawsze należy przekazać dzieciom kilka podstawowych wskazówek dotyczących nawiązywania kontaktu z rówieśnikami z autyzmem, takich jak: 

POLECAMY

  • zwrócenie na siebie uwagi kolegi lub koleżanki przez wypowiedzenie jego imienia, stanięcie na linii wzroku, 
  • mówienie krótkimi zdaniami i wykonywanie drobnych gestów,
  • dawanie informacji zwrotnych, które zachowania są pożądane, a które nie,
  • pozwalanie na wybór wspólnych zajęć,
  • przyglądanie się koleżance czy koledze, aby dowiedzieć się, co ich interesuje, złości lub stresuje.

Młodzież z zespołem Aspergera ma już na tyle dużo doświadczeń społecznych, że może ćwiczyć bardziej złożone zachowania w różnorodnych grupach na podstawie wielu materiałów: 

  • historyjek obrazkowych,
  • krótkich filmów,
  • odgrywania scenek,
  • wymyślania zakończeń do rozpoczętych historii itp.

Warto pamiętać, że umiejętności te muszą być ćwiczone wielokrotnie, we właściwie zaaranżowanych sytuacjach, tak aby potem mogły być spontanicznie przenoszone na realne życie. 
Kluczem do dobrych relacji z innymi jest umiejętność prowadzenia rozmowy. Należy zacząć od podstawowych zwrotów (powitań, pożegnań, podziękowań), przejść przez zadawanie pytań podtrzymujących rozmowę (Co…? Kto…? Jak…? Z kim…? Gdzie...? Kiedy…?), a zakończyć na pytaniach o opinię rozmówcy („Ja lubię kolor granatowy, a ty jaki kolor lubisz?”, „Co myślisz o muzyce disco polo?”). 
Również komentarze są ważnym elementem rozmowy i sposobem na budowanie większej więzi ze współrozmówcą. Stosujemy je, aby przyznać komuś rację oraz wyrazić własne zdanie i odczucia („Ojej, to straszne!”, „Musiałeś się bać”, „Też tak myślę” itp.).
Specyfiką osób ze spektrum autyzmu są trudności wynikające z deficytów w teorii umysłu, dlatego tak istotne jest, aby jednocześnie z nauką „techniki rozmowy”...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy