Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

2 grudnia 2019

NR 10 (Grudzień 2019)

Uniwersytet dorosłości – kluczem do wolności

0 10

„Nie można być wolnym, jeśli nie jest się samodzielnym. Zatem, aby dziecko zdobyło niezależność, jego aktywne oznaki wolności osobistej muszą być akceptowane od najwcześniejszego dzieciństwa”. 
M. Montessori1
 

Jedną z cech rozwoju osób z niepełnosprawnością sprzężoną jest dysharmonia uniemożliwiająca im prawidłową realizację zadań rozwojowych na poszczególnych etapach życia. Wiek umysłowy osób z niepełnosprawnością intelektualną (NI) nie odpowiada ich wiekowi metrykalnemu. W efekcie osoby te stają z czasem przed zadaniami, które są ponad ich możliwości poznawcze. W przypadku wychowywania i edukacji dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną wczesny trening samodzielności nabiera szczególnego znaczenia, gdyż osoby te dysponują najlepszymi warunkami do jej rozwijania właśnie we wczesnym dzieciństwie. 
 

Jedną kwestią jest potencjał, który drzemie w tych dzieciach, a drugą – wiara ich rodziców w to, że ową samodzielność osiągną. Bez prawidłowej stymulacji ze strony osób z najbliższego otoczenia (rodziców, opiekunów, terapeutów) osoby z niepełnosprawnością sprzężoną mogą nigdy nie wykształcić posiadanych potencjalnie umiejętności. Pozostaną bierne, zależne i podporządkowane osobom, które przejmą za nich czynności związane z jedzeniem, ubieraniem i myciem się, a tym samym pozbawią je decyzyjności i wolności. Czy osiągnięcie samodzielności jest w ogóle możliwe w przypadku osób ze sprzężoną niepełnosprawnością? Jest to bardzo złożony problem, który związany jest nie tylko z osobistym funkcjonowaniem ucznia, ale i jego środowiskiem.

Jeżeli przyjrzymy się poszczególnym rodzajom niepełnosprawności intelektualnej, możemy doszukać się w nich cech wspólnych dla funkcjonowania poznawczego dzieci w określonych przedziałach wiekowych. Prawidłowości dotyczące rozwoju dzieci we wczesnych etapach życia mogą być źródłem celów do osiągnięcia z osobą na określonym poziomie niepełnosprawności intelektualnej. Pamiętając, że diagnoza intelektu (z uwagi na swoje ograniczenia metodologiczne) nie pokazuje całego spektrum umiejętności osoby ze sprzężoną niepełnosprawnością, wiek umysłowy może służyć jako stan wyjściowy, od którego można zacząć edukację dziecka.

Rodzaj niepełnosprawności intelektualnej Wiek umysłowy
Lekka NI 9 do poniżej 12
Umiarkowana NI 6 do poniżej 9
Znaczna NI 3 do poniżej 6
Głęboka NI poniżej 3

Źródło: Tabelę opracowano na podstawie M. Orzeł (2013) 

Zaczynając od umiejętności dzieci 3-letnich, a skończywszy na kompetencjach osoby 12-letniej, można wymienić wiele zdolności świadczących o możliwości osiągnięcia samodzielności przez osoby z niepełnosprawnością sprzężoną, w zależności od posiadanego przez nie poziomu sprawności intelektualnej i ruchowej. Czego można oczekiwać od dzieci w wieku przedszkolnym?

„Jakie czynności samoobsługowe (samodzielność́ praktyczna) powinny opanować przedszkolaki?


3- i 4-latek potrafi:

  • rozsunąć zamek w kurtce, 
  • rozpiąć ubranie zapięte na zatrzaski,
  • zdjąć luźną bluzę przez głowę i inne rozpięte części garderoby, 
  • odkręcić i zakręcić kran,
  • umyć samodzielnie twarz i ręce i je wytrzeć,
  • załatwiać się do toalety i spuścić wodę,
  • nalać wodę do kubka, mieszać w kubku, talerzu łyżeczką,
  • jeść łyżką i widelcem posiłek,
  • zgłaszać potrzeby fizjologiczne,
  • włożyć buty, pantofle, kurtkę,
  • wydmuchać nos w chusteczkę. 

5- i 6-latek potrafi: 

  • zapiąć i rozpiąć ubranie na guziki,
  • myć się samo w kąpieli,
  • nakładać pastę na szczoteczkę, samodzielnie myć zęby, 
  • prawidłowo zakładać wszystkie części garderoby,
  • zapinać pasek lub buty z klamerką,
  • przewlekać pasek przez szlufki,
  • zapinać ubrania na zatrzaski,
  • wkładać rękawiczki, 
  • wiązać i rozwiązywać sznurowadła,
  • ma nawyk (nie trzeba mu przypominać) mycia się przed posiłkami, po wyjściu z toalety, po spacerze, czy zabawach w ogrodzie”

 

 

W wieku przedszkolnym samodzielność dziecka przejawia się w trzech aspektach: 
a) Samodzielność praktyczna 
Ujawnia się w wykonywaniu codziennych czynności na rzecz samego siebie, potrzeb rodziny lub grupy, np. przedszkolnej. Myśląc o samodzielności, najczęściej zależy nam na tzw. samodzielności obowiązkowej, tj. samoobsługa (samodzielne radzenie sobie w potrzebach fizjologicznych, mycie, ubieranie, porządkowanie, układanie swoich ubrań, zabawek innych, rzeczy, sprzątanie, wykonywanie poleceń dorosłych). Zdobycie tych umiejętności pozwala na radzenie sobie z czynnościami samoobsługowymi oraz wykonywanie obowiązków związanych z pracami porządkowymi i gospodarczymi. 

b) Samodzielność umysłowa
Polega na umiejętności podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów podczas zabawy oraz nauki. Tu samodzielność polega na niezależnym zdobywaniu i gromadzeniu doświadczeń, wyrażaniu swoich opinii, sprawdzaniu swoich umiejętności w różnych sytuacjach, pokonywaniu przeszkód, jest gotowością̨ do podejmowania zadań opartych na osobistej aktywności, a jej źródłem jest wola działania. 

c) Samodzielność społeczna
Przejawia się w umiejętności współdziałania z rówieśnikami i opiekunami, porozumiewania się z nimi oraz brania odpowiedzialności za podejmowane decyzje społeczne…”1

Uniwersytet dorosłości jest projektem, który powstał w celu usamodzielnienia uczniów ze sprzężoną niepełnosprawnością (intelektualną w stopniu umiarkowanym, ruchową i zaburzeniami ze spektrum autyzmu) realizujących obowiązek szkolny w Dziennym Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym (DORW) prowadzonym przez Milickie Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci i Osób Niepełnosprawnych. Celem projektu jest wykształcenie u uczniów wszystkich trzech rodzajów omawianej wyżej samodzielności: praktycznej, umysłowej i społecznej.


„Do życia przygotowuje się przez życie”2


Osoby z niepełnosprawnością intelektualną uczą się przede wszystkim przez doświadczenia. Zaangażowanie jak największej liczby zmysłów w daną aktywność pozwala im lepiej zrozumieć i zapamiętać prezentowane treści edukacyjne. Wychodząc z tego założenia, wydzielono z oddziałów klasowych w DORW uczniów w wieku od 16 do 21 lat. Jako uczniowie Uniwersytetu Dorosłości zostali podzieleni na grupy, które realizowały obowiązek szkolny w czterech pracowniach tematycznych (oraz mieszkaniach treningowych), w których zmieniali pobyt w regularnych odstępach czasu. W pracowni:

  1. KULINARNEJ – zajmowali się planowaniem i przygotowywaniem posiłków dla siebie i swoich kolegów. Wykonując powierzone im przez nauczycieli zadania, uczyli się i trenowali obieranie, krojenie, gotowanie, smażenie i pieczenie. Młodzież ćwiczyła tym samym myślenie, liczenie, pamięć, uwagę, koordynację wzrokowo-ruchową, widząc jednocześnie rezultaty swojej pracy, za które otrzymywali naturalne wzmocnienia w postaci wyrazów uznania kolegów.
  2. GOSPODARCZO-TECHNICZNEJ – dbali o porządek całego obiektu, sprzątali łazienki i WC, salon (wycierali kurze, odkurzali, myli podłogi, prali i prasowali). Do zadań młodzieży należało również planowanie wydatków i robienie zakupów, z których przygotowywane są w ośrodku posiłki. Uczniowie ćwiczyli liczenie (pieniądze), czytanie (etykiety środków czystości, produktów spożywczych), planowanie sekwencji ruchów zmierzających do określonego celu (chociażby mycie podłogi).
  3. ARTYSTYCZNO-ZAWODOWEJ – tworzyli przedmioty służące do dekoracji czy ozdoby, poznając przy tym różne techniki artystyczne. Młodzież uczyła się i trenowała techniki obrabiania drewna, szycia igłą i na maszynie, malowania farbami, wyrabiania różnego rodzaju mas. Jak w poprzednich pracowniach, tak i tutaj uczniowie widzieli rezultaty swojej pracy, o których posiadanie zabiegał personel i rodzice. Dodatkowo wyrabiali w sobie nawyk systematycznej pracy, obowiązkowości i cierpliwości, a także uczyli się radzenia sobie z frustracją wynikającą z powtarzalności i mozolności wykonywanych czynności.
  4. SPOŁECZNEJ – która została przeznaczona na zajęcia z Treningu Umiejętności Społecznych oraz na edukację seksualną – przygotowywali się do pełnienia społecznej roli kobiety i mężczyzny oraz uczestniczyli w psychologicznych konsultacjach indywidualnych (na prośbę uczniów). Spotkania w pracowni społecznej pozwalały omówić z uczniami ich bieżące, sprawy osobiste i związane z funkcjonowaniem w placówce (konflikty koleżeńskie, partnerskie i rodzinne). Spotkania w grupach rówieśniczych miały na celu wypracowanie umiejętności nawiązywania i podtrzymywania rozmowy, naukę prowadzenia dialogu, nazywania i komunikowania innym swoich emocji, trenowanie umiejętności stawiania granic (mówienia „nie”).
  5. MIESZKANIA TRENINGOWE – uczniowie, którzy ukończyli 16 lat, trenowali poznane wcześniej umiejętności w czasie 2–3-dniowego pobytu w mieszkaniu treningowym, w którym przebywali wraz ze swoimi ulubionymi kolegami. W ten sposób mieli możliwość opuścić dom rodzinny i doświadczyć prawdziwego znaczenia słowa samodzielność.

    W kolejnym roku s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy