Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

14 sierpnia 2019

NR 8 (Sierpień 2019)

Wspieranie rodziców w obszarze seksualności ich dzieci

0 36

Wielu specjalistów jest zdania, iż rodzice osób z niepełnosprawnością intelektualną czy spektrum autyzmu unikają tematów związanych z seksualnością własnych dzieci, a tym samym wspierania tej sfery ich życia. Z pewnością jest ono w jakiejś części prawdziwe, bowiem odnosi się do pewnej grupy rodziców. To po pierwsze. Po drugie, warto zastanowić się, co sprawia, że tak się dzieje?

Z pewnością przyczyny takiego stanu rzeczy związane są zarówno z brakiem lub ograniczoną wiedzą części rodziców na temat seksualności w ogóle, czy też seksualności określonej grupy osób z niepełnosprawnością, jak i z czynnikami światopoglądowymi, z koniecznością bardzo dużego zaangażowania we wspieranie tej sfery życia w przypadku niżej funkcjonujących synów lub córek, co narusza swoiste rodzinne tabu. Bez wątpienia udzielenie wsparcia rodzicom stanowi podstawę dobrego wspierania seksualności podopiecznego w placówce. Poniżej prezentuję kilka sugestii związanych z dobrym wspieraniem, jednak przy pełnej świadomości, iż nie wyczerpują one omawianego tematu.

Dobre przygotowanie do współpracy z rodzicami

Zanim zaczniemy podejmować różne działania mające na celu wspieranie rodziców w obszarze seksualności ich dzieci, warto spojrzeć we własne odbicie w lustrze i rozważyć poniższe kwestie (Fornalik 2017). 

  • Czy posiadamy wiedzę, przynajmniej podstawową, jednakże zgodną z obecnie obowiązującą wiedzą naukową na temat ludzkiej seksualności? Istotne jest, by nie powielać obiegowych opinii i stereotypów, lecz umieć uzasadniać prezentowane stanowisko, powołując się na literaturę czy też autorytety naukowe. To nie znaczy, że trzeba wiedzieć wszystko. Przyznanie się do braku bardzo specjalistycznej wiedzy nie jest niczym złym, jednak trzeba wiedzieć, czego się nie wie.
  • Czy posiadamy umiejętności i narzędzia, które pozwolą zaproponować określony rodzaj wsparcia? Czy mamy informacje na temat innych specjalistów, którzy byliby gotowi wesprzeć nasze działania interwencyjne (seksuologowie, psychiatrzy, ginekolodzy itp.)? 
  • Jaki jest nasz stosunek do seksualności w ogóle i do seksualności podopiecznych? Czy uważamy, że seksualność jest pozytywnym, zdrowym, szczęściodajnym aspektem ludzkiego życia? Czy wierzymy w to, że osoby z niepełnosprawnością, ze spektrum autyzmu mają prawo do doświadczania seksualności w dostępny im sposób, w tym także prawo do seksualnej przyjemności? 
  • Jakiego języka używamy mówiąc o seksualności? Czy jest profesjonalny i pozytywny, czy może infantylny lub pełen eufemizmów? Nasze przekonania z pewnością uzewnętrznią się w sposobie, w jaki wspieramy rodziców.
  • Nie popełniajmy błędu opóźniania. Ważne jest, by oswajać rodziców z tematem seksualności ich dziecka tak wcześnie, jak to jest możliwe, czyli od pierwszych chwil pobytu dziecka w placówce. Niech seksualność będzie po prostu jedną ze sfer, którą uwzględniamy w procesie terapeutycznym i edukacji. 
  • Nie „gaśmy pożaru”. Wielu rodziców jest bowiem zdania, że kadra pracująca w placówkach porusza z nimi temat seksualności ich dziecka dopiero wówczas, gdy są świadkami problemów tym zakresie. Wspieranie powinno pojawić się na tyle wcześnie, by do problemów nie dopuścić.
  • Nie stosujmy zasady „podam dalej”. Jeśli udzielenie pomocy w danej sytuacji problemowej związanej z seksualnością wykracza poza nasze kompetencje, należy skierować rodzica po specjalistyczną pomoc. Należy jednak w pierwszej kolejności ustalić wraz z zespołem pracującym w placówce, czy podjęliśmy wszystkie możliwe działania. 
  • Okażmy zrozumienie i nie oceniajmy rodziców. Są sytuacje, które z naszej perspektywy wydają się oczywiste, np. że nie śpi się z nastolatkiem w jednym łóżku, że w domu powinno przestrzegać się podstawowych zasad intymności, jednakże rodzice mogą widzieć te sprawy inaczej. Warto pamiętać, że to my jesteśmy specjalistami, zaś rodzice mają prawo nie wiedzieć i popełniać błędy. Nie należy też oceniać rodziców, ich osobistych poglądów, przekonań religijnych, lecz odnosić się do nich z szacunkiem. 
  • Bądźmy praktyczni i konkretni. Rodzice potrzebują jasnych instrukcji, jak mają postąpić w danej sytuacji. Dotyczy to także kwestii związanych z seksualnością dziecka. Przydatne jest więc prezentowanie konkretnych sposobów reagowania w sytuacjach, które są ich udziałem.

Jak prowadzić rozmowy z rodzicami?

W przypadku wielu rodziców rozmowa o seksualności własnego dziecka wiąże się z przeżywaniem silnych emocji, niejednokrotnie wstydu i zażenowania. Łatwiejsza jest sytuacja gdy rodzic jest stroną inicjującą rozmowę. Dużo trudniej jest natomiast, wtedy gdy to my zapraszamy rodziców na spotkanie, by podjąć temat zachowania problemowego występującego u ich syna lub córki. Warto pamiętać, że – być może –
jesteśmy pierwszymi osobami, które rozmawiają z rodzicem o tak intymnych sprawach. Bardzo ważne jest więc profesjonalne przygotowanie do tej rozmowy i przewidzenie różnych jej wariantów. Reakcje rodziców mogą być bowiem zaskakujące. Możemy spotkać się z sugestią, że niepotrzebnie wtrącamy się w intymne życie ich dziecka. Niektórzy rodzice mogą okazać skrępowanie. Jeszcze inni, przepełnieni lękiem, będą unikać odpowiedzi lub mówić: „...ale w domu nie mamy takich problemów”. Znajdą się też tacy, którzy odetchną z ulgą, że w końcu ktoś odważył się z nimi porozmawiać. Warto pamiętać, że choć tą jedną rozmową zapewne nie rozwiążemy istniejącego problemu, to jednak właśnie ona będzie miała kolosalne znaczenie dla dalszego przebiegu współpracy z rodzicami. Poniżej prezentuję uwagi, które mogą być pomocne (Fornalik 2017). 

Dobre przygotowanie do rozmowy – krok pierwszy

  • Zaplanowanie miejsca i czasu. Niech rodzic ma poczucie, że może zapytać o wszystko, a do tego w bezpiecznych, intymnych warunkach.
  • Rozważenie, którego rodzica zaprosić na rozmowę oraz czy na dalszym etapie nie będzie pomocne spotkanie z innymi członkami rodziny.
  • Na rozmowy na temat dzieci zwykło zapraszać się mamy. Nie zawsze jest to dobry pomysł. Jeśli przypuszczamy, że ojciec może być bardziej swobodny w rozmowie na temat seksualności, warto przemyśleć spotkanie z ojcem lub obojgiem rodziców. Da to szansę poznania stosunku dwojga rodziców do tej kwestii. Jeśli sprawa dotyczy syna, tym bardziej skuteczny może być udział ojca w rozmowie, ale także w dalszych krokach interwencyjnych. Czasem konieczne jest też zaproszenie do współpracy np. babci (gdy nie rozumie zachowań wnuka lub wnuczki, stosuje inne sposoby interwencji) czy rodzeństwa.
  • Ustalenie, kto z placówki powinien uczestniczyć w rozmowie (pierwszej i kolejnych).
  • W pierwszej rozmowie raczej unikałabym organizowania spotkania teamu. Rodzic może czuć się onieśmielony rozmową na tak intymne tematy z większą grupą osób. Sugerowałabym rozmowę „w cztery oczy” prowadzoną przez osobę, która czuje się do tego najlepiej przygotowana. Czasem istotna może być płeć terapeuty prowadzącego spotkanie, np. ojciec nastolatka oglądającego pornografię i masturbującego się może poczuć się swobodniej, gdy rozmawia z nim terapeuta, a nie młoda terapeutka. Niekiedy istotny może być także wiek terapeuty czy nauczyciela, jednakże największe znaczenie ma poziom otwartości i poczucie swobody w poruszanym temacie.
  • Jeśli rodzice odmówią współpracy, natomiast zachowanie podopiecznego jest zagrażające dziecku lub innym uczniom, może okazać się konieczne zaproszenie rodzica na spotkanie z teamem, którego członkiem jest dyrekcja placówki.
  • Zdobycie odpowiedniej wiedzy (wyniki badań naukowych, stosowna literatura itp.).
  • Niektórym rodzicom wydamy się bardziej wiarygodni, potrafiąc podczas rozmowy odnieść się do literatury lub wyników badań na temat, który jest poruszany.
  • Przemyślenie, w jakim zakresie będziemy w stanie pomóc rodzicowi.
  • Nie należy obiecywać czegoś, czego nie będziemy w stanie spełnić. Należy oznajmić, co mieści się w naszych kompetencjach, a co poza nie wykracza.
  • Przygotowanie nazwisk specjalistów, do których ewentualnie pokierujemy rodzica po dodatkowe wsparcie.
  • Nie wystarczy powiedzieć: „Proszę iść z córką do seksuologa”. Rodzic może nie mieć pojęcia, czy w jego miejscowości taki specjalista się znajduje i czy ma jakiekolwiek doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami rozwojowymi. Warto wcześniej sprawdzić kompetencje...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy