Wspomaganie rozwoju kompetencji komunikacyjnych w Modelu aktywnym u chłopca z trisomią 21. chromosomu

Wprowadzenie 

Wczesna interwencja z zastosowaniem komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) stanowi istotny element wspierania rozwoju dzieci o złożonych potrzebach w komunikowaniu się. Poniższe opracowanie przedstawia opis przypadku czteroletniego chłopca z trisomią 21. chromosomu, objętego systematycznym wsparciem w koncepcji Modelu aktywnego.
Model aktywny przeznaczony jest dla osób, które – zgodnie z klasyfikacją ICF1 – potrzebują najwyższego poziomu wsparcia, zwłaszcza ze strony partnera komunikacyjnego. Opisuje kompetencje partnerów oraz przedstawia przykłady interakcji i zachowań. Jest to koncepcja tworzenia indywidualnych systemów komunikacji (ISK), opracowana w Polsce i po raz pierwszy opublikowana w 2020 r. Nie stanowi formy terapii, lecz system wspierania rozwoju kompetencji komunikacyjnych i społecznych, mający na celu poprawę jakości życia osoby o złożonych potrzebach w komunikowaniu się (ZPKom) oraz jej najbliższego otoczenia. Model ten jest osobocentryczny i skoncentrowany na unikalnych potrzebach osoby ZPKom. Na podstawie studiów przypadków pokazuje, jak budować ISK, których punktem wyjścia są indywidualne możliwości i potrzeby użytkownika. Nie narzuca on konkretnych metod AAC, lecz zakłada ich dobór w sposób elastyczny i spersonalizowany.

Informacje o dziecku

Stanisław, 4-letni chłopiec z rozpoznaną trisomią 21. chromosomu, od dwóch lat uczestniczy w regularnych oddziaływaniach z zakresu AAC w Instytucie „Dzielny Miś”. Od roku szkolnego 2024/25 uczęszcza do placówki integracyjnej na terenie Warszawy. Przebywa kilka godzin dziennie w kilkunastoosobowej grupie rówieśniczej. Dodatkowo korzysta ze wsparcia logopedy oraz fizjoterapeutów w Ośrodku Wczesnej Interwencji.

Początki oddziaływań

Pierwszy etap interwencji obejmował kształtowanie brakujących, bazowych kompetencji komunikacyjnych, takich jak nauka naprzemienności, czekania na swoją kolej. Równolegle rozwijały się elementy komunikacji symbolicznej, w tym pierwsze gesty systemu Makaton i gesty naturalne. W drugim etapie interwencji wprowadzono strategię planowania oraz doskonalono umiejętność dokonywania wyboru. 

Zainteresowania i preferencje komunikacyjne

Preferencje chłopca obejmują zabawki grające oraz rzeczy umożliwiające manipulację i wprawianie w ruch, np. kulodrom czy parking samochodowy z jeżdżącymi pojazdami. Lubi także piłki, klocki typu Duplo oraz bańki mydlane. Stanisław wykazuje duże zainteresowanie literaturą dziecięcą, w szczególności seriami „Pucio”, „Jano i Wito”, „Miś Pracuś”, „Kicia Kocia” oraz publikacjami o Małym Piesku. Podczas wspólnego czytania chętnie korzysta z komunikatora jednopolowego, a jego zaangażowanie wzrasta dzięki stosowaniu atrybutów tematycznych (figurek, pacynek, przedmiotów codziennego użytku), które wspierają koncentrację i umożliwiają wydłużenie czasu współgrania. Istotny obszar preferencji chłopca stanowią również piosenki wymagające ruchu i wskazywania. Pełnią one funkcję aktywizującą oraz stanowią okazję do modelowania językowego. Do szczególnie lubianych przez niego utworów należą: „Głowa, ramiona”, „Idą lisy dwa”, „Woogie Boogie” oraz „My jesteśmy krasnoludki”.

Funkcjonowanie w zorganizowanej sytuacji komunikacyjnej

W warunkach gabinetowych Stanisław chętnie podejmuje interakcje komunikacyjne. Wiele komunikatów inicjuje samodzielnie, kierując je w pierwszej kolejnoś...