Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

11 października 2019

NR 9 (Październik 2019)

Zaburzenia psychiczne a stosowana analiza zachowania

0 42

Bohaterem tego artykułu jest Mikołaj, który w wieku 19 lat zachorował na schizofrenię. Autorka rozpoczęła z nim program terapeutyczny, który wykorzystywał metody behawioralne. Trening behawioralny rozpoczął się, gdy chłopiec miał 19 lat, i trwał przez 4 lata.

Schizofrenia to zaburzenie psychiczne związane z błędnym postrzeganiem rzeczywistości, często prowadzącym do psychozy. Głównie polega na dezorganizacji procesu myślenia, oderwaniu się od rzeczywistości, jest chorobą ludzi młodych. Choroba najczęściej zaczyna się między 15. a 45. r. ż. (75%) i dotyka tak samo kobiet i mężczyzn. Charakterystyczne objawy schizofrenii to: urojenia, halucynacje, zaburzenia mowy, zachowania katatoniczne i objawy negatywne. Również pojawia się dysfunkcja społeczna. Objawy schizofrenii można podzielić na tzw. objawy wytwórcze, negatywne oraz poznawcze. Objawy negatywne schizofrenii polegają na zubożeniu emocji, obniżeniu zainteresowań, tendencji do izolowania się od ludzi. Do objawów wytwórczych należą urojenia. Objawy poznawcze schizofrenii to zaburzenia koncentracji, pamięci czy tzw. pamięci operacyjnej (analogia do pamięci operacyjnej komputera). 
Główną metodą leczenia są leki przeciwpsychotyczne, które dają bardzo dobre efekty i w ciągu miesiąca osoba ze schizofrenią w dobrej kondycji opuszcza szpital. Niestety, wskaźnik nawrotów jest bardzo wysoki. Wiele osób regularnie wraca do szpitala.
Obecnie oprócz farmakologii stosuje się terapie oparte na relacji: terapię rodzin, psychoterapie indywidualne, trening umiejętności życia w społeczeństwie oraz terapie z stosowaniem analizy zachowania.

Studium przypadku 19-letniego Mikołaja

Zacznijmy od początku… Mikołaj miał 19 lat, gdy go poznałam. Czasem dziwnie się zachowywał. Rodzice, zwłaszcza ojciec, uważali, że jest rozpuszczony i źle wychowany przez mamę. Z trudem chodził do szkoły, czasem nie chodził, bo nie mógł wstać z łóżka. Był fanem piłki nożnej i uwielbiał chodzić na mecze. Z czasem nawet to nie mobilizowało go do wyjścia z domu. Powoli przestawał mieć kolegów i zaczął tworzyć różne dziwne historie. Mówił, że ktoś do niego mówi, że rodzice go nie rozumieją, że mógłby mieć gdzieś lepiej itp. Ani rozmowy, ani kary nie pomagały. Mikołaj nikł w oczach, „zapadał się”, jak określili to rodzice.
Doszło do kryzysu, gdy stwierdził, że on nie jest ich dzieckiem, i że nie są jego rodziną. Postanowił, że będzie jeździł po Polsce i szukał tych właściwych. Twierdził, iż ktoś mu to powiedział i nie dawał się przekonać racjonalnymi argumentami.
Wieczorem, któregoś dnia, chłopiec stanął na balkonie i groził, że popełni samobójstwo, jeśli zabronią mu poszukiwań. Wówczas rodzice przerazili się i wezwali pogotowie psychiatryczne. W ogromnym napięciu czekali na specjalistów. W tym czasie udało się ściągnąć Mikołaja z balkonu. Sytuacja była poważna, rodzice czuli, jak wymyka się spod kontroli życie ich syna i postanowili skonsultować się ze specjalistami.
Po pełnej diagnozie w warunkach szpitalnych padła diagnoza: schizofrenia. Rodzice brali pod uwagę depresję lub stany lękowe, ale nie byli gotowi na tak poważną diagnozę.
Mikołaj przebywał kilka tygodni na leczeniu w szpitalu. Lekarze ustawili go lekowo i wszystkim bliskim wydawało się, że najgorsze jest już za nim oraz za nimi.
Nic bardziej mylnego, codzienne życie z tą chorobą wymaga bowiem samokontroli, uświadomienia sobie wagi problemu. Systematyczne przyjmowanie lekarstw okazało się dla Mikołaja zbyt trudne do realizacji. Nie wierzył, że ma problem, atakował słownie swoich bliskich, twierdząc, że jest zdrowy. 
Dziwne wizje i omamy powróciły, konieczny więc okazał się ponowny pobyt w szpitalu. Farmakologia dobrze na niego działała, pod warunkiem że brał leki systematycznie.
Mikołaj był często nieszczęśliwy, zakochiwał się w dziewczynach z podobnymi problemami. Chciał mieszkać samodzielnie, ale czy to możliwe?
Rodzice Mikołaja skontaktowali się ze mną, gdy miał 19 lat i był w stanie depresyjnym, nastawiony niechętnie do życia. Przez lata chodził na terapię do szpitala, na spotkania grupowe, ale z czasem zawieszał je i problemy wracały.
Dlaczego poprzednie terapie nie przynosiły oczekiwanych sukcesów? Przede wszystkim nie uczyły samokontroli i funkcjonowania w życiu realnym. Teorie często nie wystarczają, żeby w poważnych zaburzeniach młody człowiek mógł sobie poradzić. Warto wejść do domu, do środka, żeby od wewnątrz móc przeanalizować, jak wygląda sytuacja, jakie czynniki wpływają na jego zachowania, co możemy zmienić w jego naturalnym środowisku.
Osoba ze schizofrenią ma zaburzone umiejętności poznawcze i racjonalne myślenie, boryka się z naporem obcych myśli. Słabo kontroluje siebie i jest wycofana społecznie. To powoduje, że gdy zamieszka sama (często bez wsparcia), nie daje sobie rady i wraca do szpitala albo żyje w bardzo złych warunkach socjalnych.
Mikołaj ma dość dobrą sytuację, ponieważ rodzice kupili duże mieszkanie, aby wydzielić mu własną przestrzeń życiową z części lokum, co pozwala na jednoczesne stałe kontrolowanie jego zachowania.
Stworzenie takich warunków nie gwarantuje jednak usamodzielniania się młodego mężczyzny. Częste powtarzanie, co ma zrobić, nie przynosi efektów. Mikołaj się obraża, że ciągle jest upominany, nie ma poczucia samodzielnego stanowienia o sobie. W domu często dochodzi do napiętej sytuacji, wszyscy są nerwowi i podenerwowani. Podczas konsultacji domowych, po wspólnych rozmowach doszliśmy do wniosku, że Mikołaj musi nauczyć się samodzielności oraz samokontrolowania, co znacząco poprawi jakość jego życia.
Przeważnie rodzice dorosłych niepełnosprawnych osób martwią się o ich przyszłość. Prozaiczne, proste rzeczy urastają czasem do wielkich problemów. Tak jest z zaplanowaniem zakupów, higieną ciała, zarządzaniem pieniędzmi czy chodzeniem do pracy. Bez wykorzystania metod terapeutycznych, głównie opartych na terapii behawioralnej, nie jest możliwe ich wprowadzenie w życie.
Bardzo dobre efekty daje terapia poznawczo-behawioralna i behawioralna w pracy z osobami z zaburzeniami psychiatrycznymi. Wykorzystałam w pracy z Mikołajem techniki terapeutyczne oparte na stosowanej analizie zachowania.
 

Cele, które sobie postawiłam, to:

  • nauka organizacji dnia,
  • nauka umiejętności społecznych,
  • stworzenie, dobrego dla niego, systemu motywacyjnego


Najczęściej w przypadku osób z problemami motywacja jest bardzo trudna do wypracowania i trzeba dobrze znać pacjenta, aby wykorzystać to, co on lubi, czego pragnie. Ważna i istotna dla przebiegu terapii jest też relacja z terape...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy