Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

12 czerwca 2019

NR 7 (Czerwiec 2019)

Zauważyć dziecko. Jak rozpoznać wykorzystywanie seksualne dziecka

0 46

Wpracy nauczyciela, opiekuna czy terapeuty zdarzają się sytuacje, gdy kontakt z dzieckiem oraz wiedza o nim nasuwają podejrzenie, iż może być ono krzywdzone. Zazwyczaj największych trudności przysparza problem wykorzystania seksualnego. Jak zatem rozpoznać zakłócenia w rozwoju seksualnym? Jak postępować w przypadku podejrzenia o wykorzystanie seksualne dziecka?

Jak przebiega rozwój seksualny dziecka?

Przebieg rozwoju seksualnego w pierwszych kilkunastu latach życia stanowi podstawę dorosłej seksualności. Można tu wyróżnić dwa główne okresy: dzieciństwa (tzw. eksperymentalny), od urodzenia do 12. roku życia, oraz dorastania, między 12. a 18. rokiem życia. Do dorosłości dziecko przechodzi przez następujące etapy rozwoju seksualnego: 

  • Etap niemowlęctwa (od 0 do 2. r.ż.)

Najwcześniejsze więzi emocjonalne dzieci tworzą ze swoimi rodzicami przez kontakt fizyczny, który wyraża ich miłość. Trzymanie i dotyk, całusy i uściski, przytulanie i łaskotanie pozwalają dzieciom doświadczyć pocieszających, pozytywnych fizycznych wrażeń kojarzonych z byciem kochanym. Ten niezwykły rodzaj fizycznej intymności i więzi emocjonalnej pomiędzy rodzicem a niemowlęciem staje się pierwszym fundamentem bardziej dojrzałych form fizycznej intymności i miłości, które rozwijają się później, jako część dojrzałej seksualności.

Najmłodsze dzieci dotykają i pocierają swoje genitalia, ponieważ daje im to fizyczną przyjemność. Dzieci robią to podczas zmian pieluszki i w sposób naturalny badają swoje ciała. Ta ciekawość własnego ciała jest normalnym elementem życia. Życzliwa reakcja osoby dorosłej jest jedną z pierwszych lekcji dziecka na temat seksualności. 

Do wieku 2–3 lat u dziecka zaczyna się rozwijać poczucie bycia osobą płci męskiej lub żeńskiej. W tym wieku dziecko zaczyna rozumieć zewnętrzne różnice między chłopcami i dziewczynkami oraz potrafi określić siebie jako chłopca lub dziewczynkę. W tym wieku również dzieci zaczynają kojarzyć pewne zachowania z płcią męską lub żeńską. 

 

0–2 lata
Wiedza w zakresie płciowości Zachowania płciowe
  • Tożsamość płciowa,
  • Początki poczucia własnej wartości,
  • Nauka nazywania części ciała,
  • Używanie określeń slangowych
  • Odkrywanie sfer genitalnych,
  • Erekcje penisa, wydzielanie śluzu w pochwie,
  • Możliwe odczuwanie przyjemności w sferach genitalnych,
  • Dotykanie narządów płciowych,
  • Przyjemność z bycia bez ubrania

 

  • Etap przedszkolny (od 3. do 6. r. ż.)

W tym okresie dzieci nabierają coraz silniejszego poczucia płci – bycia chłopcem lub dziewczynką. Nadal badają swoje ciało i poznają różnice pomiędzy płciami (np. „zabawa w doktora”). Okazują też uczucia oraz lubią przytulać inne dzieci i dorosłych. Naśladują społeczne i seksualne zachowania dorosłych, takie jak trzymanie się za ręce i całowanie lub zabawa w narzeczonych czy rodzinę. Zaczynają wykazywać ciekawość związaną z seksualnością, zadają dużo pytań (np.: „Skąd się biorą dzieci?”). Do wieku 5–6 lat dzieci zaczynają odczuwać wstyd związany z ciałem i większą potrzebę intymności w czasie ubierania się i kąpania.
 

3–6 lat
Wiedza w zakresie płciowości Zachowania płciowe
  • Utrwalenie się tożsamości płciowej,
  • Rozumienie różnic płciowych,
  • Pewne informacje na temat ciąży i narodzin,
  • Umiejętność prawidłowego określenia części ciała
  • Masturbacja dla przyjemności, możliwość odczuwania orgazmu,
  • Pokazywanie genitaliów, zainteresowanie genitaliami swoimi i innych,
  • Zabawy z innymi dziećmi przypominające zachowania seksualne,
  • Przyjemność z bycia bez ubrania

 

  • Etap wczesnoszkolny (od 6. do 10. r. ż.)

W tym okresie dzieci szczególnie silnie identyfikują się z własną płcią – chłopcy zwykle bawią się z chłopcami, a dziewczynki z dziewczynkami. Bawią się w małżeństwa i rodziny. Szczególnie interesują się tym, „skąd się wzięły”, ciążą i porodem. U niektórych dzieci nadal utrzymuje się masturbacja. Dzieci w tym wieku uczą się „ordynarnych zwrotów” oraz niestosownych wyrażeń slangowych z wielu różnych miejsc – telewizji, filmów, od dorosłych i przyjaciół. Mogą używać ordynarnego języka i żartów bez ich rozumienia. Niektóre reagują zaskoczeniem, odrazą lub zakłopotaniem, ale większość jest ciekawa spraw związanych z seksualnością. 

 

6–10 lat
Wiedza w zakresie płciowości Zachowania płciowe
  • Właściwe nazewnictwo, stosowanie slangu,
  • Wiedza o ciąży i porodzie,
  • Większa wiedza o różnych aspektach seksualności (np. masturbacji, współżyciu)
  • Gry i zabawy o zabarwieniu seksualnym (w małżeństwa i rodziny),
  • Masturbacja w ukryciu,
  • Możliwe początki okresu dojrzewania (menstruacja, sny erotyczne)

 

  • Etap dojrzewania (od 11. do 18. r. ż.)

Okres dojrzewania trwa przez wiele lat, a wiąże się to z różnym czasem osiągania dojrzałości biologicznej, uczuciowej, psychicznej, społecznej. Zachowania seksualne tego okresu są kształtowane przez przemiany biologiczne, które czynią je labilnymi, niedojrzałymi i zmiennymi. Właściwy okres dojrzewania zaczyna się u dziewcząt około 11.–12. roku życia, a u chłopców około 13.–14. roku życia. Częstym zachowaniem w tym okresie jest masturbacja, która – poza zupełnie wyjątkowymi sytuacjami – ma charakter rozwojowy i mija wraz z pojawianiem się innych, bardziej dojrzałych zachowań seksualnych. W kontaktach między płciami pojawiają się zachowania seksualne. Jest to ważny etap rozwoju seksualnego, poprzedzający pełną inicjację seksualną. 
 

11–18 lat
Wiedza w zakresie płciowości Zachowania płciowe
  • Dokładna wiedza na temat seksualności obu płci,
  • Znajomość fizjologii związanej z seksualnością,
  • Wiedza na temat poczęcia 
  • Autoerotyzm,
  • Fantazje seksualne,
  • Faza homoerotyczna (zainteresowanie własną płcią),
  • Faza heteroseksualna,
  • Inicjacja kontaktów seksualnych,
  • Zdolność do orgazmu



Znajomość prawidłowości rozwoju pozwala na rozstrzygnięcie różnorakich dylematów wynikających z obserwacji zachowania dziecka. Warto pamiętać, aby w przypadku gdy pojawiają się wątpliwości z interpretacją zachowania dziecka, zawsze sięgnąć do materiałów opisujących prawidłowe i typowe przejawy rozwoju w danej sferze funkcjonowania psychospołecznego.  

Jak rozpoznać zakłócenia w rozwoju seksualnym?

Znajomość zasad prawidłowego rozwoju seksualnego dziecka umożliwia szybsze „wyłapanie” zachowań nietypowych lub odbiegających od normy wiekowej. Nieprawidłowości mogą być jednym z sygnałów, że dziecko zostało wykorzystane seksualnie.

Tabela 1 opisuje, jakie zachowania dziecka przed okresem dojrzewania powinny obudzić naszą czujność i wzmóc uwagę skierowaną na dziecko, a w szczególnych przypadkach spowodować zwrócenie się po pomoc do specjalisty.
 

...
Tabela 1. Oznaki zakłóceń w sferze seksualnej
Naturalne i spodziewane zachowanie Zachowanie wzbudzające pewne obawy Zachowanie, które wymaga 
profesjonalnej pomocy
Dziecko w wieku 2–5 lat
  • Dotyka genitaliów i piersi znajomych dorosłych i dzieci
  • Dotyka genitaliów i piersi nieznajomych osób dorosłych. Dziecko prosi innych o dotykanie jego intymnych części ciała
  • Dotyka genitaliów i piersi osób dorosłych potajemnie. Pozwala dotykać swoich intymnych części ciała
  • Próbuje wkładać przedmioty do odbytu lub pochwy swojej lub innego dziecka z powodu ciekawości i chęci odkrywania
  • Próbuje wkładać przedmioty do odbytu lub pochwy swojej lub innego dziecka nawet po tym, jak zostało poproszone o zaprzestanie tej czynności
  • Próbuje wkładać przedmioty do odbytu lub pochwy swojej lub innego dziecka na siłę lub przemocą, pomimo bólu
  • Bawi się w „dom” z rolami „mamy” i „taty”
  • Bawi się w „dom” i ubrane imituje współżycie
  • Zmusza inne dzieci do bawienia się „w doktora”, zmusza inne dzieci do rozebrania się
  • Erekcja
  • Stała/trwająca erekcja
  • Trwająca bolesna erekcja
  • Odkrywanie różnic między płcią męską i żeńską, chłopcami i dziewczynkami
  • Obsesyjne wypytywanie o różnice płciowe po tym, jak dziecko otrzymało odpowiedzi
  • Zbyt agresywne lub pasywne wyrażanie roli męskiej/żeńskiej.
  • Poniżanie swojej lub przeciwnej płci
Dziecko w wieku 6–10 lat

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy