Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

11 października 2019

NR 9 (Październik 2019)

Psychoterapia depresji u osób z niepełnosprawnością intelektualną

0 2121

Często spotykam się wśród terapeutów ze strachem i niechęcią do prowadzenia terapii pacjentów z NI i depresją. Wielu specjalistów uważa, że potrzebne są do tego specjalne metody i techniki. Przedstawiam tu kilka wybranych i podstawowych technik terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), które z powodzeniem stosuję w swojej praktyce. Z pewnością wymagają one indywidualnego dopasowania do potrzeb i możliwości pacjenta, jednak zależy to w dużej mierze od naszej relacji terapeutycznej i inwencji, nie same techniki bowiem, ale ich celowość i umiejętność zastosowania stanowią o skuteczności każdej terapii.

Liczba osób niepełnosprawnych stale wzrasta w Polsce i na świecie. Około 15% ludności to osoby z niepełnosprawnościami, w tym z NI. Liczba osób chorujących na depresję wzrasta równie szybko. Osoby z NI podobnie, jak inne osoby są narażone na zachorowania na choroby afektywne. Jak wynika z licznych badań, osoby z NI mogą doświadczać tych samych zaburzeń zdrowia psychicznego, które spotykamy w populacji ogólnej. Okazuje się jednak, że choroby przewlekłe, a za takie można uznać NI, same w sobie mogą zwiększać zachorowania na depresję1. Wyniki badań epidemiologicznych dowodzą, iż częstotliwość zaburzeń wzrasta wraz z obniżaniem się ilorazów inteligencji badanych, a populacja upośledzonych umysłowo stanowi grupę osób określaną mianem grupy ryzyka zaburzeń zdrowia psychicznego2. Czynnikami wpływającymi na wzrost rozpowszechniania zaburzeń zdrowia psychicznego w populacji osób upośledzonych umysłowo są:

  • uszkodzenia CUN, 
  • trudności w komunikacji,
  • słabsze radzenie sobie z problemami życia codziennego, 
  • zaburzenia życia rodzinnego,
  • zaburzenia zdrowia psychicznego rodziców,
  • trudności wychowawcze, 
  • niższe kompetencje społeczne, 
  • niska samoocena, 
  • odrzucenie przez rodzinę/rówieśników, 
  • społeczne naznaczenie osób niepełnosprawnych, 
  • wykluczenie społeczne, 
  • bezrobocie,
  • brak perspektyw.

Wcześniej myślano, że możliwość wystąpienia szerokiej gamy objawów związanych jest z występowaniem NI, współcześnie coraz częściej okazuje się, że nie wszystkie objawy z obszaru społeczno-emocjonalnego są spowodowane NI, lecz wiele z nich wynika z zachorowania na choroby psychiczne, w tym depresję, co również wpłynęło na częstsze diagnozowanie chorób afektywnych u tych osób. Przeczytaj więcej na temat depresji u osób z NI w naszym artykule Zaburzenia depresyjne i lękowe u osób z niepełnosprawnością intelektualną.

POLECAMY

Specyfika diagnozy osób z NI

Do diagnozy osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim używamy kryteriów diagnostycznych stosowanych powszechnie zawartych w klasyfikacji DSM-5 i ICD-10. Jak wskazuje praktyka kliniczna, również w stosunku do dużej części osób z NI w stopniu umiarkowanym można stosować te same kryteria. Problem zaczyna się w przypadku osób z NI w stopniu znacznym i głębokim. Nie można bowiem wykluczyć, że one nie zapadają na zaburzenia afektywne, jednak w obrazie ich funkcjonowania występuje wiele niespecyficznych objawów, w przypadku których bardzo trudno rozstrzygnąć, jaka jest ich przyczyna. Do takich objawów należą np. samouszkodzenia czy spadek nastroju. W związku z tym badacze podejmowali próby opracowania kryteriów diagnostycznych, które uwzględniałyby specyfikę funkcjonowania osób z NI – pomysł polegał również na tym, aby mniej uwzględniać subiektywną ocenę emocjonalną, a w większym stopniu czynniki behawioralne depresji, co w przypadku wielu objawów mogłoby być pomocne w odróżnieniu źródła tych objawów i ułatwić decyzję o podjęciu odpowiedniego leczenia. Niektóre z tych prób zakończyły się sukcesem – jakkolwiek kryteria te nie różnią się w sposób znaczny od przyjętych powszechnie kryteriów depresji, to jednak w praktyce stanowią pewną pomoc i mogą być ułatwieniem podczas diagnozy.

Badania dotyczące skuteczności psychoterapii CBT dla osób z NI

Nad doborem odpowiedniej terapii i jej skutecznością przeprowadzono wiele badań, z których jasno wynika, że najskuteczniejszą terapią zaburzeń afektywnych jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT – cognitive–behavioral therapy). Termin ten pochodzi od wspólnych założeń teoretycznych koncepcji poznawczej i behawioralnej. Terapia poz...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!

Przypisy