Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

7 marca 2019

NR 5 (Luty 2019)

Wczesna interwencja – wczesne wspomaganie rozwoju

0 12

Jak realizujemy w Polsce prawo rodziców małych dzieci do świadczeń Wczesnej Interwencji – Wczesnego Wspomagania Rozwoju w świetle rozwiązań w krajach UE?

Krajowe systemy Wczesnej Interwencji stanowią kluczowy element w tworzeniu równych szans i takich samych możliwości życiowych dla dzieci, młodzieży i dorosłych osób z niepełnosprawnością, co oznacza, iż małe dzieci (zagrożone niepełnosprawnością lub z niepełnosprawnością) i ich rodziny muszą otrzymać dodatkowe wsparcie w porównaniu z innymi członkami społeczeństwa. Fakt ten pociąga za sobą tworzenie różnego typu usług i serwisów pomocowych oraz adaptację otoczenia, które ułatwiają życie osobom z niepełnosprawnością oraz ich rodzinom i zbliżają poziom ich życia do innych ludzi. Wsparcie i pomoc ma na celu ograniczenie skutków niepełnosprawności w sposób umożliwiający włączenie społeczne na takich samych warunkach co pozostałych obywateli. Warto pamiętać, a to nie zawsze jest oczywiste dla decydentów, że każda złotówka wydana na poziomie Wczesnej Interwencji – Wczesnego Wspomagania Rozwoju (WI–WWR) przynosi zwielokrotnione oszczędności w późniejszym okresie.

Zalecenia Rady Unii Europejskiej

W obszarze Wczesnej Interwencji, która obejmuje swoimi działaniami dzieci od urodzenia do momentu podjęcia nauki w szkole, czyli do 6. roku życia, znajduje się opieka i wspieranie rozwoju dzieci w żłobkach, a także edukacja przedszkolna. W zalecaniach Rady Unii Europejskiej w sprawie jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem czytamy1: „zapewnienie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem sprzyjającej włączeniu społecznemu może przyczynić się do wypełnienia zobowiązań podjętych przez państwa członkowskie w ramach Konwencji ONZ o prawach dziecka i Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, których sygnatariuszami są wszystkie państwa członkowskie”. Dokument ten zaleca, aby zgodnie z prawem krajowym i europejskim, dostępnymi zasobami i uwarunkowaniami krajowymi oraz w ścisłej współpracy ze wszystkimi właściwymi zainteresowanymi stronami pracowały na rzecz zapewnienia usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem sprzyjających włączeniu społecznemu wszystkich dzieci, w tym dzieci z różnych środowisk, dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub dzieci niepełnosprawnych, unikając segregacji i zachęcając je do uczestnictwa niezależnie od statusu rodziców lub opiekunów na rynku pracy. Raport Europejskiej Agencji ds. Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej definiuje Wczesną Interwencję2 jako „zbiór świadczeń i usług skierowanych do bardzo małych dzieci i ich rodzin, dostępnych na życzenie w określonym momencie życia dziecka, i obejmujących każde działanie podjęte w sytuacji gdy dziecko potrzebuje specjalnego wsparcia po to, aby:

  • zapewnić mu osobisty rozwój i wspomóc jego przebieg;
  • wzmocnić umiejętności i możliwości jego rodziny;
  • wesprzeć integrację społeczną dziecka i jego rodziny”.

Dodatkowo świadczenia z obszaru Wczesnej Interwencji powinny być dostępne dla każdego potrzebującego dziecka najwcześniej, jak to jest możliwe, przystępne finansowo – nieodpłatne lub za minimalną opłatą, znajdować się blisko miejsca zamieszkania, opierać się na interdyscyplinarnej pracy zespołu, a także oferować zróżnicowane świadczenia podległe trzem resortom: edukacji, zdrowiu i polityce społecznej.

WI–WWR w Polsce

Jak więc wygląda w Polsce Wczesna Interwencja – Wczesne Wspomaganie Rozwoju (WI–WWR) w świetle rozwiązań europejskich oraz zaleceń Rady UE dla krajowych systemów wspierania rozwoju małego dziecka oraz pomocy jego rodzinie? 
Już sama dwoistość terminologii, innej w resorcie zdrowia (wczesna interwencja) i w resorcie edukacji (wczesne wspomaganie rozwoju) wprowadza zamęt i wskazuje na brak międzyresortowego zintegrowania działań. Ustawodawstwo dotyczące WI–WWR funkcjonuje jedynie w resorcie edukacji, natomiast w resorcie zdrowia oraz w resorcie polityki społecznej nie ma zapisów związanych z Wczesną Interwencją. Jednak realizacja zadań z tego obszaru w Polsce ma już kilkudziesięcioletnią tradycję. Pierwszy Ośrodek Wczesnej Interwencji (OWI), założony przez rodziców dzieci zrzeszonych w Polskim Stowarzyszeniu na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI), powstał w Warszawie w 1978 roku. Na przestrzeni kolejnych lat Stowarzyszenie powoływało ośrodki w kluczowych miastach Polski (Szczecin, Kielce, Rzeszów, Katowice, Gdańsk, Olsztyn i innych). Obecnie w strukturach PSONI działa na terenie całego kraju 30 OWI, które rocznie wspierają blisko 13 000 dzieci i ich rodzin. Ośrodki Wczesnej Interwencji do dziś nie mają stabilnego finansowania zapewniającego ciągłość działalności i realizację zaplanowanych zadań. Muszą co kilka lat zabiegać o fundusze, przystępując do publicznych przetargów na świadczenie usług zdrowotnych, zazwyczaj z dobrym skutkiem okupionym ogromnym wysiłkiem kadr zarządzających. Aby uczcić 40 lat działalności swoich ośrodków, Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną ogłosiło rok 2018, rokiem Wczesnej Interwencji3.
Jeśli chodzi o resort edukacji to, zgodnie z obowiązującym prawem, od 2005 roku4 w różnych placówkach oświatowych powoływane są na terenie całego kraju zespoły Wczesnego Wspomagania Rozwoju (WWR). Zajęcia dla dzieci mogą być organizowane w przedszkolach, szkołach i poradniach, jeżeli instytucje te dysponują środkami dydaktycznymi i sprzętem niezbędnym do prowadzenia terapii. Jak mówi rozporządzenie, w szczególnych przypadkach wspomaganie może odbywać się też w domu chorego dziecka. Niestety, usługi w tych placówkach są dostępne jedynie dla dzieci z niepełnosprawnością. Otrzymują one wsparcie na podstawie wskazań zawartych w opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydanej przez rejonową dla miejsca zamieszkania dziecka poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Tak więc dzieci z zagrożonym rozwojem nie mają dostępu do świadczeń w resorcie edukacji i niezwykle ważny aspekt wczesnej interwencji, związany z profilaktyką niepełnosprawności, nie zostaje spełniony. Warto zaznaczyć, że na przestrzeni ostatnich lat liczba zespołów WWR stale wzrasta i w 2017 roku funkcjonowały w naszym kraju 32 958 zespoły WWR w publicznych placówkach edukacyjnych oraz 24 000 w placówkach niepublicznych5. Wiele rodzin i dzieci korzysta z oferty WI–WWR w ośrodkach prowadzonych przez organizacje pozarządowe, gdzie świadczenia dotowane są również z budżetu państwa. Rodzice mogą zgłaszać się do tych ośrodków ze skierowaniem od lekarza lub z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydaną przez poradnię. W przepisach prawa znajdziemy zapisy dotyczące współpracy zespołów WWR z placówkami służby zdrowia i opieki społ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy