Dział: Temat numeru

Trauma to nie wydarzenie, lecz ślad, jaki trudne doświadczenie pozostawia w ciele, emocjach i sposobie postrzegania świata. Powstaje wtedy, gdy osoba doświadcza sytuacji przekraczającej jej możliwości radzenia sobie, szczególnie wówczas, gdy towarzyszy jej silny lęk, poczucie bezradności, zagrożenia lub braku wpływu. Układ nerwowy, zamiast wrócić do równowagi, pozostaje w stanie podwyższonej gotowości lub zamrożenia, a przeszłe doświadczenie zaczyna wpływać na teraźniejsze reakcje. Trauma może ujawniać się na wiele sposobów: poprzez nadmierną czujność, wycofanie, trudności w regulacji emocji, problemy z relacjami, koncentracją czy poczuciem bezpieczeństwa. Warto podkreślić, że często jest niewidoczna z zewnątrz, a jej objawy bywają mylone z trudnym zachowaniem, brakiem motywacji lub nadwrażliwością. W rzeczywistości są one adaptacyjną odpowiedzią organizmu na doświadczenie, które było zbyt intensywne, zbyt szybkie lub zbyt duże, lub niewystarczające. Trauma bowiem to nie tylko nadmiar doświadczeń, ale również deficyt związany np. z opieką czy ze wsparciem itp.

Moje poznawanie uważności rozpoczęło się od… migreny. Towarzyszyła mi ona intensywnie przez wiele lat. „Włączałam autopilota” i jakoś funkcjonowałam. Ból uśmierzałam tabletką. Mogłam dzięki temu wykonywać codzienne zadania. Nadmiar obowiązków przytłaczał moje potrzeby związane z kontaktem ze sobą. Migrena zaczęła mi tak bardzo przeszkadzać, że rozpoczęłam poszukiwania sposobu na jej leczenie bez tabletek. Dzięki mojej pierwszej nauczycielce Sylwii Tymickiej, która prowadziła cykliczne spotkania z uważnością i kursy MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) w Olsztynie, rozpoczęłam przygodę z mindfulness. Wspominam to z ogromną wdzięcznością, ponieważ rozpoczęcie praktyki uważności pomogło mi pogłębić kontakt ze sobą, przyjrzeć się swojej migrenie, jej przyczynom, a przede wszystkim sobie. Już nie jestem głucha na swój ból. Praktykuję uważność. Zauważam trudne chwile i mogę coś z tym zrobić.

Zaburzenia karmienia i oralno-awersyjne zachowania żywieniowe u dzieci stanowią istotny problem diagnostyczno- -terapeutyczny, wymagający zintegrowanego podejścia klinicznego. Awersje pokarmowe manifestują się unikaniem określonych konsystencji, smaków, zapachów lub samego aktu jedzenia, prowadząc często do ograniczeń żywieniowych, niedoborów i wtórnych zaburzeń emocjonalnych. W literaturze coraz częściej podkreśla się znaczenie komponenty sensorycznej w etiologii tych trudności, a zwłaszcza roli węchu jako jednego z kluczowych zmysłów integrujących doznania smakowo-pokarmowe. Trening zapachowy (olfactory training, OT) pierwotnie stosowany w rehabilitacji węchu po infekcjach lub urazach czaszkowo-mózgowych zyskuje dziś nowe zastosowania – w obszarze terapii dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, spektrum autyzmu czy właśnie awersjami oralnymi. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie interdyscyplinarnego potencjału treningu zapachowego w terapii dzieci z oralno-awersyjnymi zachowaniami żywieniowymi oraz omówienie neurobiologicznych i klinicznych podstaw jego skuteczności.

Janek jest uczniem Oddziałów Przedszkolnych dla dzieci z autyzmem i innymi zaburzeniami rozwoju w Brańszczyku. Zdiagnozowano u niego mózgowe porażenie dziecięce czterokończynowe w postaci obustronnego porażenia kurczowego. Porusza się na specjalnie dostosowanym do jego potrzeb wózku z blatem, a w utrzymaniu stabilnej pozycji ciała pomagają mu zapięcie na klatce piersiowej oraz boczne peloty. 

W niniejszym artykule przedstawiono spersonalizowane podejście do interwencji AAC, opisując proces tworzenia systemu komunikacyjnego dla chłopca z rzadkim zespołem genetycznym Cri du Chat w ramach czterech początkowych etapów oddziaływań.

„Moje dziecko jest wyjątkowe, wspaniałe, mądre” – tak sądzi większość rodziców, zanim ich dziecko pójdzie do szkoły. Niestety jednak, po pierwszych tygodniach nauki, w odniesieniu do wielu uczniów pojawiają się uwagi nauczycieli, że dziecko przeszkadza na lekcjach, nie uważa, nie jest w stanie sprostać stawianym mu wymaganiom. Zaniepokojeni rodzice szukają pomocy w poradniach specjalistycznych, psychologiczno-pedagogicznych, gabinetach prywatnych. Szukają odpowiedzi na pytanie, dlaczego ich dziecko ma trudności z koncentracją, problemy w nauce czytania i pisania, w czytaniu ze zrozumieniem, w matematyce, nadwrażliwości słuchowej... Czasem obserwują w zachowaniach dziecka nieposłuszeństwo, izolowanie się, wyłączanie, roztargnienie.

Jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń rozwojowych u dzieci jest obecnie spektrum autyzmu. Tylko zrozumienie specyfiki funkcjonowania osób autystycznych pozwoli terapeutom, nauczycielom i innym specjalistom prowadzić terapię i edukację dostosowaną do ich potrzeb i możliwości. W artykule przedstawiono perspektywę terapii komunikacji osób ze spektrum autyzmu uwzględniającą specyfikę funkcjonowania ich układu nerwowego. Wskazano podstawowe kierunki oddziaływań, obejmujące: dobieranie aktywności rozwijających bazowe umiejętności społeczne, dostosowanie otoczenia oraz uwzględnianie odmiennych możliwości sensorycznych.

Michał jest uczniem Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Węgorzewie. Ma rozpoznanie medyczne: zespół Lennoxa-Gastauta, autyzm oraz niepełnosprawność intelektualną w stopniu znacznym. Szereg specjalistów opisywało chłopca jako „niemającego intencji komunikacyjnej” oraz „niemającego potrzeby komunikowania się z otoczeniem”. Mama Michała mówiła: „Nic nie przynosi efektu w rozwoju komunikacji mojego syna. Nie wiem już, co robić, nie rozumiem go. Najbardziej chciałabym dowiedzieć się, co go boli”.