Artykuł opiera się na doświadczeniach autorki w budowaniu i rozwijaniu indywidualnych systemów komunikacyjnych osób o złożonych potrzebach w komunikowaniu się1, ze szczególnym podkreśleniem ich wzorców uczestnictwa. Tłem metodycznym jest model uczestnictwa użytkowników AAC autorstwa Beukelmana i Mirendy (1988, z późniejszymi zmianami).
Dział: Temat numeru
Kiedy podczas jednej z sesji terapeutycznych zapytałam mojego podopiecznego o przyczynę jego ewidentnie kiepskiego nastroju tego dnia, pięcioletni wówczas Adaś odpowiedział po prostu „Są takie dni…”. Pomyślałam sobie wtedy, że trudno z tym dyskutować. Bo przecież są takie dni, są takie godziny, są takie chwile, kiedy wszystkiego wokół jest po prostu za dużo. Ludzie są za bardzo, dźwięki są za intensywne, światło jest zbyt ostre, buty za ciasne, telefon nie przestaje dzwonić, ktoś ciągle o coś pyta, a w głowie mamy kłębowisko spraw do załatwienia. Takie przeciążenie to sytuacja, której czasami doświadcza każdy z nas. Niektórych spotyka to częściej, a innych rzadziej. Ale wszyscy znamy to uczucie, kiedy w naszym ośrodkowym układzie nerwowym zaczyna brakować przestrzeni na kolejne docierające do nas bodźce. Myślimy wówczas: „Jeśli ten telefon jeszcze raz zadzwoni...”, „Jeśli szef zaraz nie przestanie gadać...”, Jeśli natychmiast nie zdejmę tych butów…”. No właśnie, to co?
Sprawność fizyczna osób z niepełnosprawnością jest bardzo ważnym zagadnieniem. Niestety nadal poświęca się mu mało uwagi. Spora część naszego społeczeństwa nie zwraca uwagi na osoby niepełnosprawne. Odnoszę wrażenie, że wielu z nas odczuwa lęk w kontakcie z przedstawicielami tej grupy społecznej. Jeśli chcemy zmienić to podejście, powinniśmy uczyć dzieci w najmłodszych klasach, że niepełnosprawność nie gryzie i że osoby z niepełnosprawnością mają takie same prawa, jak pełnosprawni.
Od dawna już zdajemy sobie sprawę z tego, że ruch jest bardzo ważny dla naszego prawidłowego funkcjonowania, a w przypadku dzieci jest wręcz niezbędny do właściwego rozwoju młodego organizmu. Aktywność fizyczna niesie ze sobą masę korzyści dla ciała. Poprawia się sprawność ruchowa, zwiększa się elastyczność i siła mięśni, usprawnia się funkcjonowanie układu immunologicznego. Odpowiednio zaplanowane zajęcia ruchowe, poprowadzone w gronie rówieśników przyczyniają się do poprawy nastroju i do radości z życia. Aktywność ruchowa ma również niebagatelny wpływ na psychikę. Ruch rozładowuje napięcie psychiczne, poprawia nastrój, relaksuje, sprawia, że zapominamy o codziennych problemach. Wszystko to przyczynia się do podniesienia jakości życia.
Jedną z podstawowych form rehabilitacji, które biorą udział w procesie przywracania sprawności pacjentom lub klientom, jest terapia zajęciowa. Głównym jej celem jest maksymalny powrót do sprawczości i tym samym osiągnięcie maksymalnej samodzielności w podstawowych sferach życia, takich jak ubieranie i rozbieranie się, przygotowywanie i spożywanie posiłków, dbanie o higienę osobistą, włączenie się aktywnie w życie społeczne, zawodowe lub kulturalne, poprawa sprawności lokomocyjnej. Podczas zajęć z terapii zajęciowej pacjenci wykonują również ćwiczenia manualne poprawiające sprawność ruchową rąk, ćwiczenia zwiększające zakres ruchu w stawach, ćwiczenia koordynujące oko–ręka oraz ćwiczenia ogólnousprawniające. Wachlarz zajęć w terapii zajęciowej jest już bardzo szeroki. Ważnym aspektem przy doborze zajęć jest też wiek, stan pacjenta, jego zdrowie psychiczne, jednostka chorobowa, z jaką się zmaga, wydolność pacjenta i stan, z jakiego wychodzi, rozpoczynając rehabilitację, oraz najważniejsze – cel, jaki chcemy osiągnąć wspólnie z pacjentem, by uzyskać satysfakcjonujące go wyniki terapii.
„Człowiek jest z natury istotą społeczną” napisał Arystoteles w swoim traktacie pt. Polityka. Być może, ludzkość jako taka nie tyle mogła się rozwinąć, co w ogóle przetrwać, dzięki tworzeniu społeczeństw, w ramach których następował rozwój kultury i cywilizacji. Nie byłoby to jednak możliwe, gdyby nie komunikacja. Jakkolwiek swoje sposoby komunikacji wykształciły też zwierzęta, to jednak człowiek jest jedyną istotą, która w ramach jednego gatunku stworzyła tak liczną różnorodność języków, sposobów oraz form przekazu, nadając im przy tym różnorodne znaczenie.
Terapia zajęciowa stosowana jest jako jedna z form rehabilitacji oraz leczenia osób z niepełnosprawnościami, w której angażujemy pacjenta lub klienta w różne zadania. Terapia zajęciowa to dziedzina polegająca na pomaganiu ludziom w każdym wieku w powrocie do sprawności. Jednym z jej celów jest umożliwienie pacjentowi jak najbardziej aktywnego i samodzielnego uczestnictwa w życiu. Jak efektywnie wykorzystywać nowe technologie w terapii, aby wspierać funkcjonowanie osób z niepełnosprawnościami?
Stale spotykam się z nieświadomością ludzi dotyczącą funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną (NI). Dzieje się tak, ponieważ wiele osób na żadnym etapie edukacji nie miało możliwości poznać osób z tym typem niepełnosprawności. Przyczynia się to do utrwalania stereotypów na temat funkcjonowania osób z NI oraz częstego infantylizowania ich w kontakcie. Okazuje się jednak, że to właśnie sport jest doskonałym sposobem, aby móc pokazywać możliwości osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz o nich komunikować, a tym samym przełamywać stereotypy w społeczeństwie.
Zachowania autoagresywne to jeden z najpoważniejszych problemów występujących u dzieci i nastolatków z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz z zaburzeniami hiperkinetycznymi z deficytem uwagi.
Poddając refleksji konstrukt kobiecości obowiązujący w naszej kulturze, niepełnosprawność fizyczna zmieniająca to, co normatywne w ciele, może stanowić nie lada wyzwanie. Niestety, różne bezsensowne stereotypy, schematy płciowe i mity dotyczące niepełnosprawności są wciąż żywe i obecne. Jednym słowem, społeczny klimat nie sprzyja budowaniu stabilnej samooceny w zakresie poczucia kobiecości/męskości osób niepełnosprawnych ruchowo.
Kształtowanie i rozwijanie umiejętności społecznych rozumiemy jako równoległy trening emocjonalno-społeczny, którego zadaniem jest budowanie podmiotowości uczestników terapii. W życiu osób z niepełnosprawnością intelektualną i zaburzeniami rozwoju decydującą rolę odgrywają ich umiejętności radzenia sobie z trudnościami i wyzwaniami emocjonalnymi oraz społecznymi. Dostarczając im narzędzie do tych działań, znacznie podwyższamy ich jakość życia i niezależność w życiu codziennym. W artykule przedstawiam propozycje ćwiczeń z wykorzystaniem teatru i dramy.
Fobia społeczna, często nierozerwalnie połączona z kategoryczną odmową chodzenia do szkoły, związana jest z czynnikami podtrzymującymi, takimi jak pragnienie do zaprezentowania się w korzystnym świetle przed grupą rówieśniczą i przekonaniem, że tego celu nie da się osiągnąć. Często występują także zniekształcenia kognitywne dotyczące kompetencji własnych. W niniejszym artykule zostanie przedstawiony przypadek Filipa – chłopca z niepełnosprawnością intelektualną oraz diagnozą spektrum autyzmu, który zmaga się także z lękiem społecznym.