Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii , Otwarty dostęp

8 marca 2019

NR 5 (Luty 2019)

Zajęcia z muzykoterapii stosowane w pracy z dzieckiem z niepełnosprawnością

0 606

Czym jest muzyka? Może po prostu niebem, z nutami zamiast gwiazd?”1 Muzyka jest nośnikiem emocji – bez niej świat, w którym żyjemy, byłby płaski i jałowy. Otaczając się dźwiękami doświadczamy wpływu muzyki na nas samych. Kiedy ten wpływ jest pozytywny i kojący, jest to właśnie muzykoterapia

Muzykoterapia to forma psychoterapii, która wykorzystuje muzykę jako środek stymulujący rozwój dziecka i korygujący zachowanie. Wśród elementów składowych muzyki rozróżniamy melodię, rytm, puls, określoną barwę dźwięków i stopień ich głośności. Muzyka jest motywatorem, który powoduje, że dzieci chętniej poddają się różnym oddziaływaniom terapeutycznym. Muzykoterapia jest jednym z elementów terapii kompleksowej, której celami 
są: ukierunkowanie ruchu, wyrobienie koncentracji uwagi, pamięci, wyobraźni, wyrobienie orientacji czasoprzestrzennej, samoregulacji psychoruchowej, przytłumienie neurotycznych elementów postaw lękowych, doskonalenie umiejętności samodzielnego rozwiązywania zadań życiowych, konstruktywne ukierunkowanie osobowości dziecka, a także rozbudzenie wrażliwości estetycznej.
Muzykoterapia dzieli się na receptywną (nieukierunkowaną i ukierunkowaną) i aktywną (ćwiczenia muzyczno-ruchowe, słuchowo-głosowe, improwizacje głosem, ruchem i na instrumentach perkusyjnych, pantomima i psychodrama).

Wpływ muzyki na organizm człowieka

Percepcja muzyki jest bardzo złożona i polega na wielopoziomowym odbiorze w zakresie centralnego układu nerwowego (CUN). Droga słuchowa rozpościera się na wielu poziomach – od błony podstawowej narządu Cortiego, która koduje informacje dotyczące wysokości dźwięku i jego intensywności. Informacje te zostają doprowadzone drogą nerwu słuchowego przez stacje przekaźnikowe (jądro ślimaka w rdzeniu przedłużonym i ciało kolankowate przysadkowe w śródmózgowiu) do kory słuchowej, znajdującej się w obrębie płata skroniowego. Każda informacja o podstawowej częstotliwości i intensywności dźwięku zostaje zakodowana przez nerw słuchowy i sygnał ten zostaje skierowany do mózgu. Dużą rolę w percepcji muzyki pełni układ siateczkowaty. Część wstępująca tego układu utrzymuje korę mózgową w stanie czuwania. Układ siateczkowaty pełni rolę w ujmowaniu budowy dzieła muzycznego, określeniu jego formy (co wymaga stanu czuwania z zaangażowaniem uwagi, myślenia i pamięci). Układ limbiczny analizuje docierające do niego bodźce pod względem ich znaczenia emocjonalnego i przetwarza je, powodując określone typy zachowań emocjonalnych. W układzie tym następuje wstępny, uczuciowy odbiór muzyki. Polega on na doznawaniu tonów w znaczeniu jakościowym, bez uświadamiania sobie ich wysokości. 
Emocjonalne oddziaływanie muzyki na mózg zachodzi przez takie czynniki, jak: intensywność dźwięku, barwa i wibracje. Natomiast rytm, harmonika i melodyka nadają muzyce znaczenie ekspresyjne. Rytm stanowi najbardziej dynamiczny czynnik w muzyce – wraz z metrum i tempem kształtuje przebieg ładowań i wyładowań energetycznych, co stymuluje funkcje psychomotoryczne. Muzykę odczuwamy głównie w obszarze podkorowym. Chociaż muzyka wstępnie przyjmowana jest przez narząd słuchu, to sama melodia ujmowana jest przez organizację nerwowo-zmysłową. Elementy harmoniczne przeżywamy w organizacji oddechowo-cyrkulacyjnej, natomiast rytm odczuwamy głównie w aparacie lokomotorycznym.

Zajęcia z muzykoterapii stosowane w pracy z dzieckiem z niepełnosprawnością

Jedną z form jest koncert muzykoterapeutyczny. Na takich zajęciach dzieci są poddawane szeroko pojętej stymulacji polisensorycznej w zakresie słuchu, wzroku, dotyku, węchu i smaku. Ważną rolę w zajęciach pełni aktywizacja dziecka w zakresie kinestetyki i ćwiczenia motoryki małej. Oprawę muzyczną do tych wydarzeń tworzyłam osobiście, komponując muzykę i tworząc piosenki ściśle związane z tematyką koncertu.
Koncerty są organizowane w dwóch grupach podzielonych ze względu na możliwości percepcji dzieci. Dla grup dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną były to formy działań na poziomie zmysłowym. Dla pozostałych grup, oprócz doznań zmysłowych, działania skupiały się na kształtowaniu pojęć, manipulacji oraz komunikacji.
Chciałabym przedstawić różnicę w formach działań pomiędzy grupami na podstawie „Koncertu zimowego”.

Scenariusz zajęć „Koncert Zimowy”
Grupy dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną

Cele:

  • Usprawnianie percepcji słuchowej i wzrokowej, działanie na układ dotykowy.
  • Polisensoryczne odczucie zimna, wiatru, śniegu i ciepła.
  • Działanie na układ przedsionkowy.
  • Dostarczenie radości z zabawy.

Przebieg spotkania:

  • Powitanie każdego dziecka indywidualnie muzyczną przywitanką: „Serdecznie cię, Aniu, witamy! Podaj rączkę, podaj rączkę, bądź z nami!”.
  • Prezentowanie muzyki (ostre dźwięki wibrafonu) i powtarzanie słów „zima” i „zimno”.
  • Dotykanie rączek i policzków dzieci kostkami lodu przy piosence mojego autorstwa pt. „To są zimowe sople lodowe”.

To są zimowe sople lodowe,
do małej rączki przyjść są gotowe.
Mrożą paluszki brr,
jest zima, zimno mi.
To są zimowe sople lodowe,
do małej buźki przyjść są gotowe,
Mrożą policzki brr,
jest zima, zimno mi.

  • Prezentowanie muzyki (miękkie dźwięki gitary) i powtarzanie słów „śnieg pada”.
  • Podrzucanie kulek styropianowych na białej chuście przy piosence mojego autorstwa pt. „Lecą, lecą płatki śniegu”.

Lecą, lecą płatki śniegu,
z dużej białej chmury.
Już szykują się do biegu
na lasy i góry.
Lecą, lecą płatki śniegu
powoli spadają
i na nosek i na rączki,
z nami się witają.

  • Prezentowanie muzyki (drażniące dźwięki klawesynu) i powtarzanie słów „wieje zimny wiatr”.
  • Owiewanie twarzy dzieci wachlarzami przy piosence mojego autorstwa pt. „Wiej wietrze zimowy na rączki i głowy”.

Wiej wietrze zimowy, wiej,
na rączki i głowy, wiej,
na nóżki i brzuszek, wiej,
włóż ciepły kożuszek, hej.

  • Układ taneczny do piosenki mojego autorstwa pt. „Tańczą śnieżynki, tańczą” ze szczególnym uwzględnieniem ruchu wirowego.

Tańczą śnieżynki, tańczą,
zimowa gra muzyka,
Tańczą śnieżynki, tańczą
zimowego walczyka.
la la la la la
la la la la la
Zimowego walczyka (x2)

  • Inscenizacja instrumentalna piosenki mojego autorstwa pt. „Kiedy jadą saneczki, dzwonią nasze dzwoneczki” – wspomaganie dzieci w graniu.

Kiedy jadą saneczki dzyń, dzyń, dzyń
dzwonią nasze dzwoneczki dzyń, dzyń, dzyń
i z wysokiej góreczki dzyń, dzyń, dzyń
słychać nasze dzwoneczki dzyń, dzyń, dzyń.

  • Prezentowanie muzyki (ciepłe dźwięki elektronicznego pianina) i powtarzanie słów „po zabawie zimowej na dworze, każdy ogrzać się może” i ogrzewanie rączek i policzków dzieci termoforami.
  • Muzyczne pożegnanie dzieci: „pa, pa, pa, życzę wam miłego dnia”.

Scenariusz zajęć „Koncert Zimowy”
Grupy wyżej funkcjonujące

Cele:

  • Przybliżenie zjawisk przyrody charakterystycznych dla zimy.
  • Stymulacja polisensoryczna w zakresie słuchu, wzroku, dotyku, kinestezji, smaku.
  • Kształtowanie umiejętności manipulacyjnych.
  • Kształtowanie umiejętności komunikacyjnych.
  • Kształtowanie umiejętności społecznych.

Przebieg spotkania:

  • Powitanie poszczególnych grup muzyczną powitanką „Gdy Pszczółki zimę witają, swoją rączką pomachają”.
  • Prezentacja smutnej muzyki do słów: „Kiedy tak szaro i smutno na dworze, kiedy tak nudno i brzydko jest, kto rozweselić się nam pomoże? Kim ta pani w bieli jest?”. Wejście nauczycielki przebranej za zimę – w tym czasie zmiana nastroju muzyki na wesoły. Prowokowanie dzieci do udzielania odpowiedzi „zima” w sposób im dostępny (słownie, gestem, za pomocą znaku PCS – Picture Communication Symbols).
  • Prezentacja wesołej, rytmicznej muzyki z towarzyszeniem janczarów – w tym czasie nauczycielka Zima mówi: „Jestem zima, pani biała, szybko do was przyjechałam. Przywiozłam całą chmurę śniegu, aby saneczki nie ustały w biegu!”. Nauczycielki wnoszą dużą białą płachtę wypełnioną styropianowymi kulkami. Zima zachęca dzieci do pomocy w wyrzucaniu śniegu z chmury – dzieci manipulują kulkami w miarę swoich możliwości samodzielnie lub z pomocą nauczyciela.
  • Prezentacja piosenki „Zima, zima, zima, pada, pada śnieg” – wożenie dzieci w koszu postawionym na pełzaku – imitowanie jazdy na saneczkach.
  • Prezentacja piosenki mojego autorstwa pt. „To są zimowe sople lodowe” – dzieci wybierają kostki lodu w kształcie sopli z metalowej miski i badają je organoleptycznie.
  • Prezentacja żywiołowej muzyki – „Taniec z zimowym wiatrem”. Nauczycielka Zima prezentuje ruchy taneczne, a dzieci je naśladują. Pozostałe nauczycielki powiewają białymi chustami, tworząc wrażenie wiatru.
  • Zabawa „Zimowa orkiestra” – rozdanie dzieciom instrumentów perkusyjnych z instrumentarium Orffa. Inscenizacja instrumentalna piosenki mojego autorstwa pt. „My na powitanie zimy na bębenkach zabębnimy” – manipulacja instrumentami w miarę możliwości dzieci.
  • Podsumowanie koncertu zabawą „Zagadki pani zimy” – dzieci rozpoznają pojęcia śnieg, wiatr, lód po dotyku, dźwiękach piosenki, rodzaju instrumentu.
  • Poczęstunek – lody śmietankowe.
  • Pożegnanie muzyczne „Pa, pa, pa, życzę wam miłego dnia”.

Logorytmika

Do naszego przedszkola uczęszczają dzieci mające duże trudności komunikacyjne. Dlatego tak ważna jest praca neurologopedy. W towarzystwie muzyki dziecko jest w stanie zrobić więcej ćwiczeń i lepiej je wykonać. We współpracy z koleżanką, zajmującą się terapią logopedyczną, powstał program „Logorytmika u Kwika”. W ramach projektu dostosowałyśmy zajęcia do potrzeb naszych dzieci. Zamierzeniem wdrożenia progr...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy