Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia z pomysłem

3 września 2018

NR 2 (Sierpień 2018)

Komunikacja alternatywna i wspomagana
jako nieocenione narzędzie do edukacji seksualnej osób ze sprzężoną niepełnosprawnością

0 78

Wydaje się, że żadna grupa uczniów nie czerpie tak ogromnej radości z osiągnięć w nauce, jak dzieci z niepełnosprawnością. One bowiem uczą się w szkole przede wszystkim „życia”. Osiągnięte przez nie umiejętności tworzą się często w pocie czoła, w walce z niedoskonałościami własnego ciała i barierami w najbliższym środowisku. Dopiero wówczas, gdy nauczyciel potrafi porozumieć się z uczniem, można powiedzieć, że zaczęła się nie tylko komunikacja, ale i prawdziwa edukacja.

Kiedy osoba zda sobie sprawę, że została dogłębnie usłyszana, jej oczy wilgotnieją. Myślę,  że w pewnym prawdziwym znaczeniu tych słów – płacze ona z radości. To jest tak, jakby mówiła „Dziękuję Boże, ktoś mnie usłyszał. Ktoś wie, jak to jest być mną.”

 

Zpsychologicznego punktu widzenia największe znaczenie dla rozwoju osobistego człowieka, gatunku ludzkiego oraz samego języka ma symboliczna funkcja mowy. Stanowi ona fundament tworzenia pojęć i rozwoju myślenia, a przez to także rozwoju komunikacji społecznej. Słowa bowiem są uogólnionym odzwierciedleniem rzeczywistości, przedstawionym za pomocą symbolu. W rozwoju mowy, w miarę precyzowania się znaczeń słów, zaczynają one reprezentować początkowo konkretne przedmioty, osoby, zjawiska, czynności, a z czasem – klasę przedmiotów, zjawisk, czy czynności, oderwane od wyobrażenia konkretu, stając się podstawą tworzenia pojęć i abstrakcyjnym materiałem myślenia. W ten sposób mowa i myślenie są nierozerwalne, tworząc związek jedności, ale nie tożsamości, ponieważ każdy z tych procesów ma samodzielny byt i rządzi się odrębnymi prawami rozwojowymi (Konarska, 2004, s. 181). Mowa oraz myślenie wydają się niezbędne w procesie edukacji. Osoba z niepełnosprawnością intelektualną, niekomunikująca się werbalnie, potrzebuje narzędzia do komunikacji, które umożliwi jej edukację, a przede wszystkim udział w relacjach interpersonalnych, decydujących o jakości jej funkcjonowania społecznego, w najbliższym otoczeniu.

Pojęcie seksualności człowieka zawiera w sobie wszystko, co jest związane z wyrażaniem siebie, zaspokajaniem swoich potrzeb, z byciem w dających szczęście relacjach. Warunkiem niezbędnym do umożliwienia uczniom z niepełnosprawnością samorealizacji w tej dziedzinie jest posiadanie wiedzy i umiejętności komunikowania się, umożliwiających nawiązywanie relacji z drugim człowiekiem. 

Jak zatem edukować seksualnie uczniów z niepełnosprawnością sprzężoną, kiedy na drodze do komunikacji z nimi stoi tak wiele barier? Nieocenioną pomocą w procesie edukacji powyższej grupy osób są metody alternatywnej i wspomaganej komunikacji, które z powodzeniem dają się zastosować w dziedzinie związanej z seksualnością człowieka.

Funkcje zachowań komunikacyjnych w obszarze ludzkiej seksualności

Mowa w swej najbardziej typowej postaci służy realizacji celu komunikatywnego porozumiewających się osób. Człowiek zazwyczaj urzeczywistnia cel komunikatywny w akcie porozumiewania dźwiękowego, któremu jednak towarzyszą także pozawerbalne formy porozumiewania się. Nie mają one kluczowego znaczenia w przekazie informacji, ale mocno wpływają na poziom i jakość relacji interpersonalnych. Jeśli jednak werbalny przekaz informacji jest zakłócony lub niejednoznaczny, wtedy za prawdziwy uznaje się przekaz pozawerbalny jako ewolucyjnie wcześniejszy i w niewielkim tylko stopniu poddający się kontroli świadomości w przeciwieństwie do całkowicie świadomie formułowanego przekazu słownego (Konarska, 2004, s. 179).

Uczniowie korzystający z AAC posiadają rozbudowane systemy komunikacyjne (gesty, tablice komunikacyjne, urządzenie elektroniczne) umożliwiające im porozumiewanie się, gdyż nie są w stanie korzystać z przekazu dźwiękowego z dwóch powodów:

  • nie mają go często w repertuarze umiejętności lub jest on rozwinięty w niewystarczającym stopniu,
  • nie rozumieją przekazu werbalnego albo rozumieją go w ograniczonym zakresie. 

Za pomocą tych systemów komunikują najbliższym osobom swoje codzienne pragnienia. Rzadko kiedy systemy te posiadają działy dotyczące seksualności i realizacji potrzeb z nią związanych. Z punktu widzenia specjalisty niezbędne jest wyposażenie uczestników AAC w systemy pozwalające im na edukację i wyrażanie potrzeb w tej dziedzinie, gdyż jak wiadomo jest ona wrodzona i ma fundamentalne znaczenie dla szeroko pojętego zdrowia człowieka.

Osoba z niepełnosprawnością intelektualną, posługująca się AAC ma możliwość tworzenia relacji interpersonalnych i brania w nich aktywnego udziału. Fundamentem każdej relacji interpersonalnej, w tym partnerskiej, jest komunikacja, okazywanie uczuć i zainteresowania oraz możliwość realizacji potrzeb obojga partnerów.

Osoba niekomunikująca się werbalnie potrzebuje systemu gestów, symboli, które pozwolą jej na wyrażanie tak subtelnych uczuć, jak: zakochanie, miłość, podniecenie czy pożądanie. Dla swojego bezpieczeństwa potrzebuje umiejętności pozwalających jej na zakomunikowanie swojego sprzeciwu czy zakończenia niechcianej aktywności seksualnej. Potrzebuje też swoistego „atlasu anatomicznego AAC” umożliwiającego jej naukę budowy i funkcji poszczególnych części ciała. Niezbędne wydają się również symbole umożliwiające...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Terapia Specjalna"
  • Dostęp do wszystkich artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy