Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii , Otwarty dostęp

16 sierpnia 2022

NR 26 (Sierpień 2022)

Outdoorowe formy oddziaływania w terapii dzieci z ASD

0 170

Czym jest outdoor education? Jak Leśne Przedszkola i Leśne Szkoły wykorzystują outdoor education do pracy terapeutycznej z dziećmi z ASD? Co takiego proponuje i jak działa outdoor education?

Czym jest outdoor education?

Edukacja typu outdoor, to aktywna forma edukacji, której podstawy oparte są na bezpośrednim doświadczaniu. Zajęcia odbywają się indywidualnie oraz w grupie – w naturalnym środowisku. Podczas tych zajęć wykorzystuje się aktywności na zewnątrz – typu wędrówka, wspinaczka, kajakarstwo itp. Zadania są realizowane w grupie, a kończą się zawsze podsumowaniem i omówieniem. Ma to na celu nakierowanie i pomaganie w wyciąganiu wniosków. Tego typu edukacja wywiera ogromny wpływ na kształtowanie człowieka, rozwój jego umiejętności miękkich i społecznych. 
Outdoorowe formy oddziaływania w terapii to nic innego, jak wykorzystanie przyrody w procesie terapeutycznym. Edukacja outdoorowa korzeniami sięga do Norwegii, gdzie określana jest mianem Friluftsterapi oraz Allemannsretten. Te dwa określenia oznaczają terapię przyrodą, świadomość naturalnego środowiska oraz aktywne spędzanie czasu wolnego w otoczeniu przyrody. Pojęcia te definiują życie Norwegów. Stały się stylem i postawą kulturową mieszkańców północy. Friluftsterapi – tego określenia jako pierwszy użył dramatopisarz Henryk Ibsen w wierszu Na szczytach gór (1859 r.), a utworzył go ze zlepka słów: „fryz” – wolny, „luft” – powietrze, „liv” – życie. Z kolei Allemannsretten jako określenie uległo kodyfikacji („Ustawa o rekreacji na świeżym powietrzu” z 1957 r.). Sens tego określenia zawiera prawa każdego człowieka do poruszania się i korzystania z dobrodziejstw natury w dowolnej części kraju, z jednoczesnym obowiązkiem poszanowania przyrody oraz niezakłócania spokoju prywatnym właścicielom. 
W 2010 r. Nordycka Rada Ministerstw i Norweskie Ministerstwo Środowisk zapoczątkowały projekt „Życie na świeżym powietrzu i zdrowie psychiczne”. Celem tego projektu stało się ustanowienie wspólnej przestrzeni dla włączania życia na świeżym powietrzu w krajach nordyckich do usług zdrowia psychicznego – zarówno w zakresie profilaktyki, jak i terapii. Coraz więcej ośrodków rehabilitacyjnych, usług środowiskowych i klinik zdrowia psychicznego zaczęło wykorzystywać przyrodę w różnych inicjatywach.
Dr Leiv Einar Gabrielsen jest naukowcem, outdoor terapeutą i kierownikiem klinicznego projektu badawczego dotyczącego Terapii Dzikiej Przyrody, Friluftsterapi na Oddziale Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży w Szpitalu Sorlandet w Kristiansand. Uważa, że „outdoor therapy” to specjalistyczne podejście do pracy ze zdrowiem psychicznym, które łączy indywidualne i grupowe działania terapeutyczne z życiem na świeżym powietrzu i angażuje uczestników poprzez procesy ekologiczne, fizjologiczne i psychologiczne”. 

Outdoor education – co to takiego?

Traktowana jako forma edukacji nieformalnej, kształtująca umiejętności miękkie człowieka. Opiera się na nauce poprzez działanie, ściśle powiązana jest ze środowiskiem naturalnym. Charakterystyczne jej cechy to: nieformalność, bazowanie na doświadczaniu, ukierunkowanie na cel, ukierunkowanie na proces. Outdoor education zwiększa efektywność nauczania formalnego, wywiera wpływ na kształtowanie się umiejętności pracy w grupie, komunikacji, samodzielności, odpowiedzialności za siebie i innych, kreatywnego myślenia, odwagi, zaradności, umiejętności reagowania w trudnych sytuacjach. Daje przestrzeń do budowania wiary w swoje możliwości, wzrostu samooceny. Każde działanie, które podejmowane jest w outdoor education, ma swój cel. Zajęcia w grupie pozwalają uczestnikom na wspólne rozwiązywanie problemów. W trakcie działań zachodzą liczne procesy grupowe oraz indywidualne. Wykonywane zadania wymagają od uczestników kreatywnego myślenia, współpracy w grupie i komunikacji. To wszystko odbywa się w otoczeniu natury, bez ograniczeń przestrzennych, jakie niesie ze sobą zamknięte pomieszczenia. Po każdych zajęciach zadawane są uczestnikom pytania typu: co się wydarzyło?, co było trudne?, dlaczego się nie udało?, bez czego by się nie udało wykonać zadania?, w jaki sposób możecie odnieść to do swojego życia?, w jaki sposób możecie wykorzystać to w przyszłości? 

POLECAMY

Jakie umiejętności rozwijają zajęcia outdoorowe?

Zajęcia outdoorowe często są ukierunkowane na rozwijanie jednej z kilku umiejętności miękkich, 
np. komunikacji, pracy zespołowej, pobudzanie do działania, zaufanie, budowanie zespołu lub kilku jednocześnie. Najistotniejsze jest odpowiednie podsumowanie zajęć, które nakierowuje, a nie wskazuje konkretne rozwiązanie. Uczestnik sam dochodzi do odpowiednich wniosków. U uczestników zajęć outdoorowych zwrócono uwagę na pozytywne zmiany w relacjach z otoczeniem, poprawę umiejętności niezbędnych w codziennym życiu, np. zaradności. Często można zaobserwować wzrost poziomu samooceny, motywacji i chęci do działania. Zajęcia mają również korzystny wpływ na samodoskonalenie, pracę nad sobą, wyznaczanie i realizowanie celów. W edukacji typu outdoor rola nauczyciela sprowadza się bardziej do roli coacha, doradcy czy pomocnika.

Jak Leśne Przedszkola i Leśne Szkoły wykorzystują outdoor education do pracy terapeutycznej z dziećmi z ASD? 

Mając doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą z ASD w przestrzeni systemowej (szkoła publiczna) oraz w edukacji outdoor (leśne przedszkole i szkoła) – dostrzegam różnice w ich adaptacji oraz postrzeganiu otaczającego świata. Wpływ natury, obcowanie w przestrzeni przyrody – lasu, ma silne działanie terapeutyczne. Wyciszenie, z jakim oddziałuje las, bycie w ruchu na otwartej przestrzeni, naturalne wchodzenie w interakcje społeczne poprzez realizowanie konkretnych działań – wpływają na samoistne wchodzenie dziecka z ASD do działań w grupie rówieśniczej. Dzieci z ASD często nie rozumieją czynności przyczynowo-skutkowych. Każde działanie musi być z nimi omówione, bo tylko wtedy czują się komfortowo. Założenia pedagogiczne leśnego przedszkola pozwalają, a wręcz „wymuszają” na edukatorze (nauczycielu), działania wprowadzające oraz przekazujące założenia programowo-wychowawcze z omówieniem i prezentacją krok po kroku kolejnych aktywności. Tego typu praktyka pozwala na zachowanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa oraz ciągłości pracy, przy jednoczesnym „monitorowaniu” osiąganych rezultatów. Obcowanie z naturą pozwala w sposób naturalny łączyć pracę dydaktyczną z wykorzystaniem przestrzeni przyrody, opierając się na czterech żywiołach ziemi, wody, powietrza i ognia. Stymulacja polisensoryczna odbywa się poprzez doświadczanie natury i jej darów wszystkimi zmysłami, a jednocześnie pozwala na wprowadzanie elementów sensoplastyki. W ten sposób można realizować np. założenia arteterapii oraz przeprowadzić zajęcia demonstracyjne z udziałem dzieci.

Przedszkola leśne w Polsce – koncepcja 

Koncepcja pedagogiczna przedszkoli leśnych w Polsce, opracowana przez Polski Instytut Przedszkoli Leśnych, przybliża ideę edukacji w bliskim kontakcie z przyrodą. Jest zgodna z podstawą programową wychowania przedszkolnego MEN, określa główne założenia i cele pedagogiczne dla nich. Oparte są one na edukacji holistycznej (całościowej). Zakładają wykorzystywanie okazji pedagogicznych (sytuacje niezaplanowane) jako elementu edukacji rozszerzającego lub pogłębiającego jej treść. Istotnym celem jest wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka poprzez organizację warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze jego rozwoju. Stwarzanie przestrzeni dla inicjowania w naturze oraz wspierania samodzielnej dziecięcej eksploracji świata. Zajęcia stymulują rozwój wrażliwości i umożliwiają poznanie wartości oraz norm odnoszących się do życia społecznego. Treści edukacyjne dobierane są adekwatnie do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania z poszanowaniem indywidualnych potrzeb i zainteresowań. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającego świata poprzez obcowanie z przyrodą oraz warunków stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznanie wartości oraz norm odnoszących się do życia społecznego i adekwatnych do etapu rozwoju dziecka. 

Rozwijanie potencjału dziecka

Szczegółowe cele wychowawcze pozwalają na bezpośrednie rozwijanie potencjału dziecka, w tym szczególnie ze zdiagnozowanym ASD. Umożliwienie dzieciom ruchu poprzez zabawy swobodne oraz zabawy kierowane (ruchowe) ma wpływ na kształtowanie świadomości własnego ciała. Wszelkiego rodzaju niepełnosprawności, w tym szczególnie te o charakterze ruchowym, w sposób naturalny mogą ulec zmniejszeniu. Profilaktyka wad postawy oraz zaburzeń równowagi, a co za tym idzie prawidłowy rozwój tężyzny fizycznej oraz koordynacji wzrokowo-ruchowej,  niezbędne są do podjęcia czynności związanych z nauką czytania i pisania. Istnieje przecież związek między ruchem (szeroko i wielostronnie rozumiany) a rozwojem języka i procesem rozwoju słownictwa. Codzienne przebywanie na świeżym powietrzu wzmacnia odporność dziecka oraz poprawia kondycję. Wyjście ze szkolnej ławki, przebywanie o każdej porze roku na przestrzeni leśnej, obcowanie z naturą i edukacja na świeżym powietrzu same w sobie stanowią element terapeutyczny. 
To pozwala na pominięcie elementu pogłębiania się dysfunkcji, wynikających z nieodpowiedniej higieny, będącej konsekwencją braku ruchu, statycznej pozycji podczas częstego siedzenia oraz braku dostatecznego dostępu do świeżego powietrza. Nie jest już dla mnie zaskoczeniem obserwowanie naturalnych – instynktownych zachowań dzieci, związanych z naturalną potrzebą przebywania i doświadczania przyrody. 
Bieganie gołymi stopami po przestrzeni leśnego przedszkola, wspinanie się na drzewa, karmienie i pielęgnacja zwierząt (świnki wietnamskie, kozy) jako rytuał dnia niesie ze sobą ogromne oddziaływanie terapeutyczne w procesie edukacyjno-wychowawczym. Pragnę zwrócić uwagę na stałość tych elementów w programie opiekuńczo-wychowawczym. W placówce systemowej (klasycznej szkole) tego typu zajęcia wymagają specjalnego planowania w formie jedno- lub kilkurazowej. Funkcjonowanie dzieci w typowej szkole, w tak bliskim...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy